Author Archives: Kurdish American Committee for Democracy and Human Rights in Iran(kacdhri)

پەیامی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران بە بۆنەی نوێبوونەوەی ساڵ و نەورۆزی ٢٧١٩ی کوردەواری

پەیامی ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران بە بۆنەی نوێبوونەوەی ساڵ و نەورۆزی ٢٧١٩ی کوردەواری

ناوەندی هاوكاریی حیزبەكانی كوردستانی ئێران١٤ی ڕەشەممەی ١٣٩٧

هاونیشتمانیانی خۆشەویست!
خەڵکی ئازادیخوازی کوردستان!

سەرەتا و لە بەرەبەری هاتنی ساڵی نوێی کوردەواریدا، بەناوی “ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران”ەوە، پڕ بە دڵ پیرۆزبایی نوێبوونەوەی ساڵ و نەورۆزی ٢٧١٩ی کوردیتان لێ دەکەین.

ئێوە خەڵکی مافخوازی کوردستان هەموو ساڵێک سەرەڕای فشار و چاودێریی چڕی هێزە ئەمنیەتییەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران، توانیوتانە نوێبوونەوەی ساڵ و ڕێوڕەسمە نەورۆزییەکان بکەنە دەرفەتێک بۆ خۆشی دەربڕین و بانگەوازی ویست و داخوازییە نەتەوەیی و ئینسانییەکانی خۆتان وەک نەتەوەیەک کە تا ئێستاش لە سەرەتاییترین ماف و ئازادییەکان بێ‌بەش کراوە.

لە چەند ساڵی ڕابردوودا رێوڕەسمە نەورۆزییەکان لە کوردستان بە شێوەیەکی جیاواز لە هەمیشە بە پەیام و درووشم و هێمای تایبەتەوە بەڕێوەچوون کە نیشانەی بەرزیی ئاستی شعوور و هوشیاری نەتەوەیی و رێکخراوبوونی ئیرادەی گشتیی کۆمەڵگەی کوردستانە؛ بۆیە ئەمساڵیش پێویستە ڕێوڕەسمەکانی نەورۆز لە ئاستێکی بەرینتردا، بە ناو و دروشم و هێمای تایبەتەوە، یەکگرتووانە بەڕێوە بچن و بکرێنەوە بە دەرفەتێک بۆ گەیاندنی کۆمەڵێک مانا و پەیامی نەتەوەیی و شوناسخوازانە. بۆیە “ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران” هەر وەک لە لایەن کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانەوە چاوەڕوانی لێ دەکرا، لەم پێوەندییەدا یەکگرتووانە و لە سۆنگەی گرینگیدان بە زەروورەتی “یەکریزی” و “پێکەوەبوون” لە هەموو ئاست و بەستێنەکاندا، داوا لە خەڵکی کوردستان بە هەموو چین و توێژەکانییەوە دەکات:

IMG_0140١- رێوڕەسمەکانی نەورۆزی ئەمساڵ لە ژێر ناوی “نەورۆزی سەمای ئازادی”دا بەڕێوە بچن.

٢- با درووشمی سەرەکیی ڕێوڕەسمەکانی نەورۆزی ئەمساڵمان، “یەکریزی و هاوکاریمان، ڕەمزی سەرکەوتنمانە” بێت.

٣- لە ڕێوڕەسمەکاندا لە “جامانە، هەوری و گوڵی سوور”، کەڵک وەربگرین.

خەڵکی خاوەن هەڵوێستی کوردستان لانیکەم لە ماوەی تەنیا چەند مانگی ڕابردوودا زیاتر لە هەمیشە نیشانیان داوە کە یەكگرتووانە بەدەم بانگەواز و داوای هێز و لایەنە سیاسییەکانی خۆیانەوە دێن و چاوەڕوانیشیان – لە قۆناغی ئێستای خەبات دژ بە سیاسەتە دژیگەلییەکانی رێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران – یەکگرتوویی و پێکەوە بوونە. خەڵکی کوردستان بەرانبەر بە کردەوە دژیگەلی و تێرۆریستییەکانی رێژیم، مووشەکبارانی بنکە و بارەگاکانی حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لەسێدارەدانی سێ بەندکراوی سیاسیی کورد، زانیار و لوقمان مورادی و ڕامین حوسێن‌پەناهی، لە رۆژی ٢١ی خەرمانان و هەروەها بە بۆنەی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکی لە ٢ی ڕەشەمەی ئەمساڵ، نیشانیان دا کە یەکگرتووانە بە گژ سیاسەتی دوژمنکارانەی رێژیمدا دەچنەوە و خاوەنداری لە خەباتی شوناسخوازانەی خۆیان دەکەن. بۆیە چاوەڕوان دەکرێ بە بۆنەی نوێبوونەوەی ساڵ و نەورۆزی ئەمساڵیشەوە، یەکگرتووانە بە وەڕێخستنی رێوڕەسمی گشتی و جەماوەری، خاوەندارێتی لە ماف و ئازادییە کلتووری و نەتەوەییەکانی خۆیان بکەن.

لەم پێوەندییەدا ئەرکی وتاربێژان، شاعیران و هونەرمەندانە کە نێوەرۆکی قسە و بابەت و هونەرەکەیان، تەژی بێت لە پەیامی یەکگرتوویی، نەتەوەیی و بەگژداچوونەوەی زوڵم و زۆری و سیاسەتە دژیگەلییەکانی رێژیمی کۆماری ئیسلامی. با لە ڕێوڕەسمە نەورۆزییەکانی ئەمساڵدا بە لەمل‌کردنی “جامانە و هەوری” و بەدەستەوەگرتنی “گوڵی سوور” و بەرزکردنەوەی درووشمی “یەکڕیزی و هاوکاریمان، رەمزی سەرکەوتنمانە”، “سەمای ئازادی” بکەین و بیسەلمێنین کە لە وەدستهێنانی ماف و ئازادییەکانی خۆمان وەک نەتەوەیەک بەردەوام و شێلگیرین.

نەورۆز لە هەمووان پیرۆز بێت.

بەهیوای ساڵێکی پڕ لە دەسکەوت و سەرکەوتن بۆ بزووتنەوەی مافخوازانەی خەڵکی کوردستان.

ناوەندی هاوكاریی حیزبەكانی كوردستانی ئێران
١٤ی ڕەشەممەی ١٣٩٧

وضعیت حقوق بشر در ایران مرور سال میلادی ٢٠١٨، سازمان عفو بين الملل

وضعیت حقوق بشر در ایران مرور سال میلادی ٢٠١٨، سازمان عفو بين الملل

 

Human Rights in Iran

_____ ____ ___ __ __ ران مرور سال 2018

چەمران تا خامەنەیی.. وێنەیەك و پێنج چارەنووسی جیاواز

چەمران تا خامەنەیی.. وێنەیەك و پێنج چارەنووسی جیاواز

Salar hisami_01سالار حیسامی

٣ی مانگى مارچ ٢٠١٩

وێنەیەك(فۆتۆ)ی چەند هاوڕێ و هاوكار و بەرپرسی پلەباڵای ئێران لە دوای ڕووخاندنی رژیمی پاشایەتیی پەهلەوی و سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، زۆر سەرنجڕاكێشە! لە وێنەكەدا لە ڕاستەوە بۆ چەپ، هەر یەك لە “مستەفا چەمران، عەباس ئەمیر ئینتیزام، مەهدی بازرگان، داریووش فرووهەر و عەلی خامەنەیی” بە تەواوی دیارن.

ئەم وێنەیە بینەر تووشی ڕامانێكی قووڵ لە بارەی ژیاننامە و كارنامەی كار و بەتایبەتی چارەنووسی هەر یەكێكیان دەكا

IRI_khamnei_Forohar_Chamran_Bazargan_1979

 حوسەین چەمران، (باوكی  مستەفا چەمران) لە گوندی (چەمران)ی سەر بە شاری ساوە، بەرەو تاران كۆچی كردووە و مستەفای كوڕی كە بە (دكتـۆر چەمران) ناسراوە، ساڵی ١٣١٠ی هەتاوی لە تاران لەدایك بووە. ناوبراو دوای تەواوكردنی قۆناغی زانكۆ لە بواری ئەلیكتڕۆنیك و وەرگرتنی بڕوانامە لە زانكۆی تاران ڕووی لە ئەمریكا كردووە و لەوێ بڕوانامەی دكتۆرای لە فیزیكی پلاسما وەرگرتووە. دواتر بە پێچەوانەی پسپۆڕیی خۆی، ڕووی لە بواری سەربازی كردووە، لە میسر و لوبنان چەندین خولی بینیوە و یەكێك لە فەرماندەكانی بزووتنەوەی “ئەمەل” بووە. لە دوای سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، لە یەكەمین خولی مەجلیسی شورای ئیسلامیی ئێراندا بووەتە نوێنەری خەڵكی تاران و لە دەستپێكی حوكمی جیهادی ئایەتوڵا خومەینی لە دژی گەلی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان، لە قەتڵوعامی خەڵكی ئەم كەرتە داگیركراوەی كوردستاندا دەستی بە خوێنی ڕۆڵەكانی ئەم گەلە بەش مەینەتەدا سوور كردووە، هەر بەو هۆیەوە، لەلایەن ئایەتوڵا خومەینی كە جڵەوداری حوكمڕانیی كۆماری ئیسلامیی ئێران بوو، خەڵات كراوە و پلەی وەزیری بەرگری پێ بەخشراوە، هەر لەو كاتەدا كە ئەو پۆستەی وەرگرتووە، زیاتر لە دوازدە هەزار كەسی لە هێزەكانی ئەرتەش دەركردووە و جارێكی دی خەڵات كراوە و بووەتە ڕاوێژكاری شورای باڵای بەرگری.. لەگەڵ هەڵگیرسانی شەڕی نێوان عێراق و ئێران، وەك فەرماندەیەكی باڵا و رێكخەری هێزەكانی ئەرتەش و سوپای پاسداران چووەتە ئەهواز و لە ٣١ی جۆزەردانی ١٣٦٠ی هەتاوی لە دێهلاویپە -ی سەر بە شاری (سووسنگێرد) بە هۆی پارچەیەكی گوللە خومپارەوە كوژراوە، كە پشتەسەری هەڵتەكاندبوو.

   عەباس ئەمیر ئینتیزام، ساڵی ١٣١١ی هەتاوی لە تاران لەدایك بووە. دوای دامەزرانی كۆماری ئیسلامیی ئێران، بریكاری سەرۆك وەزیران و وتەبێژی دەوڵەتی مەهدی بازرگان بووە. دواتر بووەتە سەفیری ئێران لە ئەورووپا و هاوكات بۆ ئێران بانگهێشت كراوەتەوە و تۆمەتی هاوكاری و پەیوەندی لەگەڵ ئەمریكا و پیلانگێڕان لە دژی مەجلیسی شارەزایان(خبرگان) و دەربازكردنی بەرپرسانی رژیمی پاشایەتی و… هتد، دراوەتە پاڵی و بۆ ماوەی ٤٥٤ ڕۆژ لە ژووری تاكەكەسیدا ئەشكەنجە دراوە، یەكێك لە بكوژترین دادوەرە باڵاكانی دادگەی ئێرانی سزای لەسێدارەدانی بۆ دەركردووە، بەڵام بە هۆی هەوڵ و پشتیوانییەكانی موهەندیس بازرگان، حوكمەكەیان لە سێدارەدانەوە بۆ زیندانی هەتاهەتایی گۆڕیوە. دوای ١٧ ساڵ زیندان (١٣٥٨ تا ١٣٧٥) ئازاد كراوە، بەڵام  دووساڵ دواتر(١٣٧٧) و پاش تیرۆركردنی(سەید ئەسەدوڵا لاجوەردی) كە بە دڕندەترین سەرۆكی زیندانەكانی كۆماری ئیسلامی ناسراوە، عەباس ئەمیر ئینتیزام لە وتووێژێكیدا لەگەڵ ڕادیۆ ئەمریكا، “لاجوەردی” بە “جەلاد” ناو برد و بەوەش جارێكی دی دەستبەسەر كرا و بۆ گرتووخانەی “اوین”یان گەڕاندەوە و تا ساڵی (١٣٨٥) یەكەم دانیشتنی دادگاییكردنی بەڕێوەنەچوو، لە ژێر ئەو هەموو گوشار و ئەشكەنجەدانەشی هەرگیز لە هەڵوێستی خۆی پاشگەز نەبووەوە،  هەتا بە هۆی نەخۆشی و پەككەوتوویی ئازاد كرا و لە ٢١ی پووشپەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی بە هۆی وەستانی دڵ لە ناو ماڵی خۆیدا كۆچی دوایی كرد.

مەهدی بازرگان تەبریزی، كە بە “موهەندیس بازرگان” و “بونیادنەری ڕەوتی ئیسلامگەرایی مۆدێڕن لە ئێراندا” ناسراوە، ساڵی ١٢٨٦ی هەتاوی لە تاران لەدایك بووە. ئەندامی بەرەی میللی و دامەزرێنەری بزووتنەوەی ئازادیی ئێران بووە. دوای سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، ئایەتوڵا خومەینی پۆستی سەرۆك وەزیرانی ئێرانی لە “دەوڵەتی كاتی”دا پێ سپاردووە. بازرگان هەر لە سەروبەری گەلپرسی بۆ حوكمڕانیی نوێ لە ئێراندا، لەگەڵ خومەینی زۆر جیابیر بووە.. ئەو پێشنیاری ناوی “جمهوری دموکراتیک”ی بۆ دەوڵەتی نوێ كرد، دواتر بە هۆی ناڕەزایەتی و بەرپەرچدانەوەی زۆری، ناچار بوو ناوەكە بۆ “جمهوری دموکراتیک اسلامی” بگۆڕێ، بەڵام ئایەتوڵا خومەینی وەك دوابڕیاردەری دەسەڵاتی حوكمڕان بە دەقی تۆماركراو گوتی: “تەنیا «جمهوری اسلامی» نە وشەیەك زیاتر، نە وشەیەك كەمتر..”! پێدەچێ ئەگەر ڕاوێژكارەكانی نەبان، وشەی “ایران”یشی قبووڵ نەكردبا، ڕەنگە پێی وابووبێ وەك چۆن كەسانی نزیك لە خۆی(بەهەشتی،  مووسەوی ئەردەبیلی، رەفسەنجانی،  خامەنەیی، باهونەر و  مەهدی عێراقی) كە “حزبی جمهووری ئیسلامی“یان دامەزراندووە، دەوڵەتیش هەر بەو شێوە و شكڵ و ناو و قەوارەیە دادەمەزرێ!! بەگشتی بێ ئەزموونی خومەینی و كەسانی دەوروبەری لە دەوڵەتداری و سیاسەتدا، هۆكاری سەرەكی بووە بۆ ئەوەی بازرگان واز لەو حوكمڕانییە بێ سەروبەرە و پاشاگەردانییە بهێنێ، بەتایبەتی كە سەفارەتی ئەمریكا لە تاران لە لایەن تاقمێكی سەر بە خومەینی بە ناوی “دانشجویان پیرو خط امام” لە مانگی گەڵاڕێزانی ساڵی ١٣٥٨ی هەتاویدا دەستی بەسەردا گیراو و كارمەندەكانی بە دیل گیران.

وازهێنانی بازرگان لە دەوڵەتداری و گۆشەگیری و بێدەنگبوونی لە تاوانەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران، وای كردبوو، سەرانی كۆماری ئیسلامی ڕێزی بگرن و كاتێ لە ٣٠ی بەفرانباری ساڵی ١٣٧٣ی هەتاوی لە شاری زووریخ-ی سویس كۆچی كرد كە بۆ چارەسەری پزیشكی سەردانی ئەو وڵاتەی كردبوو، تەرمەكەیان هێنایەوە بۆ ئێران و لە نزیكیی مەزاری “فاطمه معصومه” لە شاری قوم  بە خاكیان سپارد.

 داریووش فرووهەر، ساڵی ١٣٠٧ی هەتاوی لە ئەسفەهان لەدایك بووە. لە تەمەنی ١٥ ساڵانەوە دوای ناسینی دكتۆر محەمەد موسەدق تێكەڵی سیاسەت بووە. لە سەردەمی رژیمی پاشایەتیی پەهلەوی زیاتر لە دە جار زیندانی كراوە و پتر لە ١٥ ساڵی تەمەنی لە گرتووخانەكاندا بەسەر بردووە. پاش دەرچوونی محەمەد ڕەزا پەهلەوی لە ئێران، فرووهەر لە 26ی بەفرانباری ساڵی 1357ی هەتاوی بۆ دیداری خومەینی چووەتە پاریس و پاش ١٦ ڕۆژ واتە لە ٢٤ی ڕێبەنداندا لەگەڵ خومەینی بۆ ئێران گەڕاونەتەوە. سكرتێری گشتی حزبی میللەتی ئێران و لە سەركردەكانی بەرەی میللی ئێران بووە. لە دەوڵەتی كاتیی مەهدی بازرگاندا وەزیری كار بووە و دواتر نوێنەری دەوڵەت بووە بۆ كاروباری كوردستان و لە یەكەم هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماریی ئێراندا یەكێك لە پاڵێوراوەكان بووە، بەڵام بە هۆی بەرهەڵستكاری و ڕەخنەكانی لە بڕیار بەدەستانی كۆماری ئیسلامیی ئێران هەر زوو پەراوێز خرا، تەنانەت لە پاییزی ساڵی١٣٦٠ی هەتاویدا بۆ ماوەی پێنج مانگ زیندانی كرا و بە توندی ئەشكەنجە درا. بەڵام وەك هاوڕێیانی باسی دەكەن، بە هۆی ئەوەی لەگەڵ مستەفا خومەینی لە سەردەمی دەسەڵاتی پاسایەتی پێكەوە هاوزیندانی و هاوڕێی نزیك بوون، بە فەرمانی شەخسی ڕوحوڵا خومەینی لە زیندان ئازاد دەكرێ. بەڵام دوای كۆچی دوایی خومەینی هیچ پشتیوانێكی نامێنێ و ڕەخنەكانی لە سەر سیاسەتی چەوتی عەلی خامەنەیی و بەرنامەكانی حكومەت و داكۆكییەكانی لە ئازادیی ڕادەربڕین، ناوی داریوش فرووهەر دەخرێتە لیستی ئەو بەرهەڵستكارانەی كە بڕیاری تیرۆركردنیان درابوو. بەو جۆرە لە پاییزی ساڵی ١٣٧٧ی هەتاوی لە درێژەی ئەو بڕیارە تیرۆریستییەدا كە بە  “قتل‌های زنجیره‌ای” بەناوبانگە، داریوش فرووهەر و پەروانەی هاوسەری لە ناو ماڵی خۆیاندا بە زەبری چەقۆ كوژران. دوای ئەو كردەوە تیرۆریستییە عەلی خامەنەیی هەوڵی پاساوهێنانەوەی دا و بە   “ڕەخنەگرێكی بێ مەترسی ” ناوی داریوش فرووهەری برد، كە گوایە شایانی كوشتن نەبووە! بەڵام تۆماری دەنگ و ڕەنگی هەیە كە دەبێژێ: “مرحوم فروهر، قبل از انقلاب دوست ما بود، اول انقلاب همکار ما بود، بعد از پدید آمدن فتنه‌های سال ٦٠ دشمن ما شد؛”!! واتە هاوڕێ و هاوكاری بووە، بەڵام لە پاش ساڵی ١٣٦٠ هەتاوی بووەتە دوژمن! دیارە لە فەرهەنگ و ئەدەبیاتی سیاسیی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، دوژمنی وەلی فەقیهی ئێران واتە دوژمنی خودا، بۆیە كەمترین سزای مەرگە و ئەوە هیچ پاساوێ هەڵناگرێ…

سەید عەلی حوسەینی خامەنە، كە بە “سید علی خامنەای” ناسراوە، لە ناسنامەكەیدا رۆژی لەدایكبوونی بە ٢٤ی پووشپەڕی ساڵی ١٣١٨ تۆمار كراوە، بەڵام خۆی پێداگری لە سەر ئەوە دەكا، لە 29ی خاكەلێوەی ساڵی ١٣١٨ی هەتاوی لە شاری مەشهەد لە دایك بووە. ژیان و چارەنووسی خامەنەیی زۆر لەو چوار كەسایەتییەی دیكە جیاوازە، قۆناخی منداڵیی تەمەنی لەو پەڕی بێدەرتانی و هەژاریدا بردووەتە سەر، باپیرەی (باوكی باوكی) كە ناوی سەید حوسین بووە، ئاخووندێكی توركی بە ڕەچەڵەك ئازەری و دانیشتووی شاری نەجەف-ی عێراق بووە، سەید جەواد-ی باوكی لە نەجەف لەدایك بووە، دواتر گەڕاوەتە بۆ ئێران و لە مەشهەد گیرساوەتەوە. لەو شارەدا خۆی و خێزانەكەی لە خانوویەكدا ژیاون، كە تەنیا یەك ژوور و یەك ژێرخانی هەبووە. دواتر خەڵكی خێرخواز عەردێكیان لە نزیك ئەو خانووە بۆی كڕیوە و دوو ژووریان تێدا دروست كردووە. سەید جەواد لە هاوسەری یەكەمی سێ كچی بە ناوەكانی (عەلەویه، بەتوول و فاتیمه) هەبوو، كە هەموویان كۆچی دواییان كردووە، دوای كۆچی دوایی هاوسەرەكەی لەگەڵ (خدیجه میردامادی) ژیانی هاوسەری پێكدەهێنێ، بەرهەمی ئەو ژیانە هاوبەشە چوار كوڕە بە ناوەكانی (محەمەد، عەلی، هادی، حەسەن) و یەک كچ بە ناوی (بەدری) كە تاقانەی خێزانەكەیە و هاوسەری (شێخ عەلی تارانی)یە. دواتر باسی ئەم زاوایە دەكەین.

سەید عەلی خامەنەیی و هاوسەرەكەی ( مەنسوووره خوجەسته باقرزاده )، دوو كچ (بوشرا، هودا) و چوار كوڕیان بە ناوەكانی ( مستەفا، موجتەبا، مەسعوود، مەیسەم) هەیە، كە مەسعوود ناسناوی موحسین-ی هەیە. هیچ كام لەوانە لە ئێستادا  نەك لە خانوویەكی یەك ژووریدا ناژین، بەڵكو كۆشك و تەلاری زۆر گەورە و موڵك و ماڵی بێ شوماریان هەیە.

عەلی خامەنەیی لە سەردەمی حوكمڕانیی دواپاشای ئێران چەندین جار لە لایەن ساواك (دەزگای هەواڵگری لە دەوڵەتی محەمەدڕەزا پەهلەوی) دەستبەسەر كراوە. تووشی هەوراز و نشێوی زۆر بووە. لە ساڵی ١٣٣٦ كە تازە بە تەمەنی یاسایی (١٨ساڵ – بە پێوەری نێودەولاەتی نەك شەرعی) ڕووی لە شاری نەجەف كردووە، بەڵام دوای حەوت مانگ لە سەر بڕیاری باوكی گەڕاوەتەوە بۆ مەشهەد و لە حەوزەی عیلمییەی ئەو شارە و دواتر لە حەوزەی عیلمییەی قوم، درێژەی بە خوێندنی ئایینی داوە. دوای سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران و دامەزرانی كۆماری ئیسلامی لە یەكەم خولی مەجلیسی شورای میللی لە ساڵی ١٣٥٩ بووەتە ئەندام و لە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماریی ئێران لە خەزەڵوەری ساڵی ١٣٦٠ی هەتاویدا، لە كۆی ٤٦ پاڵێوراو ٤٢ ڕكابەریان بۆ لادا، بەو جۆرە بووە سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران، بەڵگەكان ئاشكرای دەكەن كە لەو كاتەدا ئایەتوڵا خومەینی سەبارەت بە وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆمارییەكەی خامەنەیی گوتوویەتی: “ما از سر ناچاری چون آدم نداشتیم به ورود یکی از روحانیون به عرصەی اجرایی و انتخابات آقای خامنه‌ای، رای دادیم، وگرنه هر زمانی که آدم صالح و مورد اعتمادی پیدا کنیم، ایشان باید به جایگاه اصلیش یعنی مسجد بازگردد. “

لە ٦ی پووشپەڕی هەمان ساڵ (١٣٦٠ی هەتاویدا) لە مزگەوتی ئەبووزەر-ی تاران بۆمبێكی چێندراو لە ناو ریكۆردەرێكی بەردەمیدا تەقییەوە، كە بە سەختی باڵێكی و سمتی برینداربوو، بەڵام لە كوژران ڕزگاری بوو، تا ئێستاش دەستی ڕاستی ئیفلیج و پەككەوتەیە..

بەڵگەكان خامەنەیی بە كەسێكی ترسنۆك و هەڵهاتوو لە بەرەی شەڕ پێناسە دەكەن. لەو بوارەشدا هێما بۆ ئەوە دەكەن كە كاتێ خامەنەیی ئیمام جومعەی تاران و نوێنەری خومەینی بووە لە شورای باڵای بەرگریدا، لە ساڵی ١٣٥٩ی هەتاوی سەردانی بەرەكانی شەڕی كردووە، بەڵام لە “كرخە كور” بە هۆی هێرشی قورسی هێزە سەربازییەكانی عێراق هەڵهاتووە و بەو پاشەكشەیەی لەشكری ١٦ی ئێران، سوپا و هێزەكانی سەربازیی ئێران تووشی سەدمە و شكستی گەورە بوون.

خامەنەیی دوای كۆچی دوایی خومەینی لە 15ی جۆزەردانی ساڵی ١٣٦٨ی هەتاوی لە حاڵێكدا خۆی پێداگری لەسەر ئەوە دەكرد، شیاوی وەرگرتنی پۆستی رەهبەری نییە، بە پشتیوانی ڕەفسەنجانی و چەند ئاخووندی پلەباڵا بووە دووەمین رابەری كۆماری ئیسلامیی ئێران و بەپێی ماددەكانی ١٠٧ و ١١٠ی یاسای بنەڕەتی (دەستوور)ی كۆماری ئیسلامیی ئێران، بەرزترین پۆستی وڵاتی هەیە و هاوكات فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێرانە و لە تەواوی تەمەنی خاوەندارێتی لەو پۆستەیدا، هەموو بەرهەڵستكارانی لە ناوخۆی وڵات ڕووبەڕووی سزای قورسی زیندانیكردن و لەسێدارەدان و دەستبەسەری لەناو خانووی خۆیان و جۆرەكانی دیكەی سزا كردووە، ژمارەیەك لە سەرانی ئۆپزیسیۆنیشی لە دەرەوەی وڵات بە تیرۆریستانی بەردەستی سپارد، هەتا هەناسەیان ببڕن، تەنانەت ژمارەیەك لە پشتیوانەكانی خۆی و ئەوانەی كە ئاسانكارییان بۆ كرد، پۆستی رەهبەری وەربگرێت، بەلاوەی ناون و ئەوەی بەتەواوی گوێڕایەڵی نەبێ،  لە ئێراندا هیچ حیسابێكی بۆ ناكرێ، ئەوانەشی بڕیارەكانی خامەنەیی بە بڕیاری خودا، دوژمن و نەیارانیشی بە دوژمنانی خودا، دەزانن، وەك كوڕەكان و زاواكانی لە زەنگینترین مافیاكان و خاوەن سەرمایەكانی ئێرانن. لە ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی كۆمیتەی پشتیوانی لە ڕۆژنامەنووسان لە لیستی دە دیكتاتۆری دژی ئازادی ڕادەربڕین لە جیهاندا ناوی خامەنەیی بڵاو كردەوە. تەنیا كەسێ كە زۆر دژایەتی خامەنەیی كردووە و لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات ( عێراق) و لە تەلەفزیۆنەكانی (سازمان مجاهدین خلق ایران) سەدان وتاری زبر و توندی لە دژی خامەنەیی داوە و بە ساق دەرچووە و نەكوژراوە، شێخ عەلی تارانی، زاوای خامەنەیی و هاوسەری بەدری خانمی تاقانە خۆشكیەتی كە ئێستا لە تاراندا بە ئازادی دەژی

تێبینی: وەك سەرچاوە بۆ زانیاری لە سەر ژیاننامەكان، كەڵكم لە https://fa.wikipedia.org وەرگرتووە.

متن بیانیه اعلام موجودیت ائتلاف همبستگی برای آزادی و برابری در ایران

“.متن بیانیه اعلام موجودیت ائتلاف “همبستگی برای آزادی و برابری در ایران

Nationality of Iran Federal Organization_Germany_022019

“اطلاعيه آغاز فعاليت ائتلاف “همبستگی برای آزادی و برابری در ايران

چهل سال از به قدرت رسيدن جمهوری اسلامی در ايران می گذرد، که در اين مدت حاصلی جز جنايت، سرکوب، کشتار و اعدام، غارتگری و تشدید فقر روز افزون برای مردم نداشته است۔ درچنين شرايطى، شاهد اعتراضات توده‌های مردم برای رفع تبعيض، آزادی و عدالت اجتماعی، دراشکال مبارزات برابرى طلبانه مليتهای مختلف ايران، جنبشهای اجتماعی و اعتراضات مدنى کارگران، زنان، دانشجويان، کشاورزان، فرھنگيان، حفظ محيط زيست، بیکاران و تھيدستان ميباشيم.

تعميق بحرانهای چندگانه درتار و پود جامعه از يکسو، و تشديد تنش و تخاصم در مناسبات منطقه اى وبين المللى و تحريمهای ناشی از آن از سوى ديگر، جمهوری اسلامی ايران را ناتوانتر از ھميشه و درسراشيب فروپاشى قرار داده است.

درچنين وضعيتى، ادامه حاکميت اين رژيم جز زيان و مصائب بيشترى برای مردم ندارد۔ از اين رو همراهی و اشتراک مساعی همه نيروهای جمهوريخواه دموکرات برای پشتيبانی از مبارزات مردم در جھت مقابله با جمھورى اسلامى درايران ، بيش از هرزمان ديگری، ضرورى است.

با درک اين واقعيت، ما احزاب و سازمانهای امضاکننده تفاهم نامه ٢٥ آبان ١٣٩٧ – ١٦ نوامبر ٢٠١٨، همکاری رسمی خود را با نام زير آغاز می کنيم

“همبستگی برای آزادی و برابری در ايران”

بنا به تفاهم نامه مورد توافق، ما مشترکا برای سرنگونی جمهوری اسلامی وجایگزینی آن با یک نظام برخاسته از آراء مردم بر مبناى جمهوریت، دمکراسی، جدائی دین و دولت و فدرالیسمى که تأمين حقوق برابر ملی – دموکراتیک ملیت ها و اقوام ساکن ایران باشد، مبارزه می کنيم.

ما از مبارزات آزاديخواهانه و حق طلبانه مردمان ايران و جنبشهای مدنی و اجتماعی جاری، قاطعانه حمايت می کنيم. ما مصمم هستیم با تاکید برمنافع و حقوق مردم کشورمان وپایان بخشیدن به ستمها و تبعیضات موجود و تامين برابر حقوقی، ایران فدرال، آزاد، آباد، دموکراتيک، یکپارچه ومتحد آینده را باهم بسازیم.

ما خواهان صلح ومخالف سیاستھاى مداخله جويانه وجنگ افروزانە جمھوری اسلامی ايران در منطقه و جھان ھستيم۔

ایران آیندە، ضمن احترام متقابل و رعايت حسن ھمجوارى، بە حق حاکمیت کشورھا احترام ميگذارد۔ ما اعلام ميداريم که جمھورى اسلامى ايران بايد به مداخلات خود در امور کشورھاى ھمسايه و ماجراجويى ھايش در سطح منطقه پايان داده و بى قيد وشرط، نيروھايش را از تمامى کشورھاى منطقه خارج نمايد۔

“ھمبستگی برای آزادی و برابری در ایران”، ازحمایت افکار عمومى جھان، نيروھاى مترقى و نھادھای بین المللی از مبارزات مردم برای استقرار دمکراسی در ايران استقبال میکند و مخالف دخالت دولتھاى خارجی در امور داخلی ایران میباشد.

ما تشکيل “همبستگی برای آزادی و برابری در ايران” را گامی مفيد و ضروری در جهت اتحاد گسترده نيروها و جريانات جمهوريخواه دموکرات ايران می دانيم و به همين دليل نيز دست همکاری مان را به سوی همه نھادھا، سازمانها، احزاب، شخصيتها و فعالان سياسی و اجتماعی دموکرات، آزاديخواه و مدافع حقوق بشر، دراز کرده و آمادگی خود را برای همکاری در چارچوب فوق اعلام می کنيم.

“همبستگی برای آزادی و برابری در ايران”
٤اسفند ١٣٩٧ – ٢٣ فوريه ٢٠١٩

احزاب و سازمانهای تشکيل دهنده به ترتيب حروف الفبا :

اتحاد دمکراتيک آذربايجان – بيرليک

، جنبش جمهوريخوهان دموکرات و لائيک ايران

، حزب تضامن دمکراتيک اهواز،

حزب دمکرات کردستان ايران

حزب دمکرات کردستان

حزب کومه له کردستان ايران

حزب مردم بلوچستان

سازمان اتحاد فدائيان خلق ايران

، شورای موقت سوسياليستهای چپ ايران

، کومه له زحمتکشان کردستان

==============

این ده سازمان و حزب مخالف جمهورى اسلامى ايران كه روز شنبه ٢٣ فوریه در شهر هانوفر آلمان گرد هم آمدند با صدور بیانیه‌ای ائتلاف جدید را اعلام کردند و در بیانیه پایانی خود بر «سرنگونی جمهوری اسلامی و برقراری جمهوری مبتنی بر دمکراسی، آزادی، برابری حقوقی شهروندان و جدایی دین از دولت» تاکید کردند.

Amnesty International: Human rights in Iran: A review of 2018

Amnesty International: Human rights in Iran: A review of 2018

Dear Friends,

2e0c4-amnesty-international

Today Amnesty International issued Human rights in the Middle East and North Africa: A review of 2018, which describes how authorities across the region have unashamedly persisted with ruthless campaigns of repression in order to crush dissent, cracking down on protesters, civil society and political opponents, often with tacit support from powerful allies.

The international community’s chilling complacency towards wide-scale human rights violations in the Middle East and North Africa has emboldened governments to commit appalling violations during 2018 by giving them the sense that they need never fear facing justice. Amnesty International’s report reveals that the crackdown on dissent and civil society intensified significantly in Egypt, Iran, and Saudi Arabia during 2018. These three states are emblematic of the inadequacy of the international response to rampant government violations.

The full report is available at the following link: https://www.amnesty.org/en/documents/mde01/9433/2019/en/ and also attached to this email.  The Persian translation of the report overview is also available at the following link:https://www.amnesty.org/en/documents/mde01/9433/2019/en/ and attached to this email.

The Iran entry of the report – in English and in Persian – is attached and available here:https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/9900/2019/en/

Thank you and best wishes,

Iran team

Human Rights in Iran

HUMAN RIGHTS IN THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA: REVIEW OF 2018

26 February 2019 Index: MDE 13/9900/2019

IRAN Islamic Republic of Iran

Head of state: Sayed Ali Khamenei

Head of government: Hassan Rouhani

The human rights situation in Iran severely deteriorated. The authorities suppressed the rights to freedom of expression, association and peaceful assembly, as well as freedom of religion and belief, and imprisoned hundreds of people who voiced dissent. Trials were systematically unfair. Torture and other ill-treatment were widespread and committed with impunity. Floggings, amputations and other cruel, inhuman and degrading punishments were carried out. The authorities sanctioned pervasive discrimination and violence based on gender, political opinion, religious belief, ethnicity, sexual orientation, gender identity, and disability. Executions took place, sometimes in public, and thousands remained on death row. They included people who were under the age of 18 at the time of the crime.

MDE 13.9900.2019 – Iran Annual Report

 

2 Civil Activists Reportedly Held in Iranian Kurdistan

2 Civil Activists Reportedly Held in Iranian Kurdistan

February 15, 2019, 9:31
Mokhtar Asadi, left, a member of the Kurdistan Teachers Association, and environmentalist Sirwan Ghorbani were detained recently in Iran, rights groups report.

Mokhtar Asadi, left, a member of the Kurdistan Teachers Association, and environmentalist Sirwan Ghorbani were detained recently in Iran, rights groups report.

By: Michael Lipin

Iranian rights groups say authorities have detained two civil activists in the country’s northwestern Kurdistan province in recent days, one a teachers union member and the other an environmentalist.

Four groups quoted sources as saying Iranian security agents arrested Mokhtar Asadi, a member of the Kurdistan Teachers Association, in Sanandaj as he traveled home with his family on Thursday. They said Asadi was detained without a warrant and taken to an unknown location, hours after dozens of teachers held a peaceful protest outside the Sanandaj educational department.

The groups reporting on Asadi’s detention were Iran’s Campaign for the Defense of Political and Civil PrisonersHuman Rights Activist News Agency (HRANA), Kurdistan Human Rights Association and Kurdistan Human Rights Network(KHRN).

The Sanandaj rally was part of a series of teacher protests held Thursday in six Iranian cities, with activists denouncing perceived government suppression of their rights and calling for better working conditions in their poorly paid profession.

There was no word on Asadi’s case in Iranian state media. He has been arrested several times before in relation to his advocacy for teachers’ rights and had been released from his most recent detention last July after spending a year in Tehran’s Evin prison on a charge of spreading anti-government propaganda.

HRANA has said Iranian authorities have tightened their grip on labor unions in recent years and have shown a “particular vitriol” toward those representing educators.

U.S.-based group Human Rights Watch joined four Iranian rights organizations in reporting the arrest of environmentalist Sirwan Ghorbani in Kamyaran on Tuesday. They said Iranian security officers detained Ghorbani, also a central council member of the Kurdistan National Unity Party, at his home.

The Iranian rights groups quoted sources as saying the officers who raided Ghorbani’s home put a sack over his head, seized some of his personal belongings and confiscated the mobile phone of his sister Samira Ghorbani, who fainted and had to be taken to a hospital. They said the agents also ordered Samira Ghorbani to report to a local information bureau in the coming days.

Iranian state media were silent on Sirwan Ghorbani’s arrest, details of which were reported by Campaign for the Defense of Political and Civil PrisonersHRANAKHRN and the Kurdistan Press Agency (KurdPA).

The rights groups said Iranian authorities detained 10 other environmental and civil activists in Kamyaran and Sanandaj in late December and in recent days extended their arrest for another month. A Jan. 7 report by Iranian state news agency IRNA quoted Kurdistan provincial deputy security chief Hussein Khosheqbal as saying those detained had been engaged in “criminal activities” on behalf of environmental groups.

Iran has come under criticism from international rights activists for its recent detentions and prosecutions of other Iranian environmentalists. Eight have been on trial since last month on spying-related charges that their supporters say are bogus.

This article originated in VOA’s Persian service.

Source: https://www.voanews.com/a/civil-activists-reportedly-held-in-iranian-kurdistan/4789579.html?fbclid=IwAR218spcoilnf8CAZNYl0RNiYjOB_kRxVAROilC4YQUS5Evrygv2UPRimXQ#

This article originated in VOA’s Persian service.

  • 16x9 Image

    Michael Lipin

    Michael covers international news for VOA on the web, radio and TV, specializing in the Middle East and East Asia Pacific. Follow him on Twitter @Michael_Lipin

URGENT: LABOUR RIGHTS ACTIVISTS RISK TORTURE IN IRAN

Esmail and Sepideh were badly beaten with metal bars, restrained for long hours and intimidated with sexually abusive language.

They were first arrested in November 2018 for protesting the unpaid wages and poor working conditions of a sugar cane company in Iran. After speaking out they were rearrested and they could be facing further torture as you read this.

Peacefully protesting for workers’ rights is not a crime. Please email the president of Iran demanding their immediate release.

‘I could hardly walk for several days. I developed a fever and a cold. My face was swollen and blood clots came out of my nose. I could not move my jaw to chew food.’
Esmail Bakshi

When Esmail Bakhsi and Sepideh Gholian were first arrested they were taken to an office of security police in Khuzestan province.

Sepideh – a young student – was beaten, slammed against a wall and hit on her shoulder with the metal strap of her handbag.

‘The intelligence official slapped me in the head and insulted me constantly. He used very vulgar and violent sexual language, called me a ‘whore’, said I was having sexual relationships with Haft Tappeh workers, and threatened to get my relatives to kill me to protect the family’s honour.’
Sepideh

Esmail Bakhshi – a sugarcane industry worker – tried to stop this humiliation. He was shoved to the ground, had his hands tied behind his back, and was beaten by several men.

amnesty-internationalThe situation went from bad to worse.

Forced confessions

The pair were transferred to an undisclosed location. During the one and a half hour trip they were tortured several times.

Esmail Bakhshi said that the officials pulled his hair, hit him with their fists and batons, and strangled him multiple times. He said that the officials also pulled his legs apart and hit him in the testicles.

‘I experienced severe burning when urinating and I was in so much pain that it even hurt to sleep. After nearly two months, I still feel pain in my broken ribs, kidneys, ears and testicles.’
Esmail

When they arrived in the detention centre they were told by officials: ‘This place is the end of the world. There are no human rights here and you have no option but to confess like a dog’.

Then they were violently interrogated in long sessions which often started around 10am and lasted until the early hours of the following morning. They had no access to their lawyers during this period. All the while, they heard the screams of other victims from neighbouring cells.

On 19 January their ‘confessions’ were broadcast on state TV. They ‘confessed’ to colluding with Marxist and Communist groups outside Iran in an attempt to overthrow the Islamic Republic through organising workers’ strikes and demonstrations.

Who are they?

Esmail Bakhshi is a worker at Haft Tappeh sugar cane company who has spoken out bravely at peaceful protests over unpaid wages and poor working conditions.

Sepideh Gholian is a young university student and labour rights activist who attended the protests of Haft Tappeh workers and supported them through reporting on social media.

They are peaceful protesters who should be allowed to speak out against poor working conditions in their country.

They have been treated in the most appalling way and could be facing further torture as you read this. We must send a message to Iran that this will not stand.

Please send an instant email to the President of Iran demanding their release.

ACT NOWSEND INSTANT EMAIL

جمهوری اسلامی ايران = چهل سال غارت و چپاول مردم محروم

جمهوری اسلامی ايران = چهل سال غارت و چپاول مردم محروم

سالار حسامی

٢٤ بهمن ١٣٩٧

شورش، قیام، یا انقلاب سال ١٣٥٧ را در هر قالبی نامگذاری کنیم، نمیتوانیم غیر از تحجر و واپسگرایی نشانی از “دگرگشت”ی روبه‌ پیشرفت را برای آن بیابیم. پلاتفرم و کارنامه‌ی سیاه جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه‌ی اخیر به روشنى مصداق این ادعا است، که‌ سران جمهوری اسلامی ایران با حکومت “پان مذهبی” و بنياد گراياشان موجب شدند نه تنها ایران بلكه چندين كشور  اسلامى در جهان را هم كه از انقلاب ايران الگو بردارى كرده بودند را از مسير پيشرفت و تمدن باز داشته و به تحجر  و واپس گرايي بكشانند. سران اين حكومتها ثروت و سامان ملی را به‌ جیب تروریستان و آقازاده‌هایشان ریختند و با ناکارآمدی اقتصادی، سياسى و نظامى مردم محروم ايران و ديگر كشورى تحت نفوذشان را به‌ خاک سیاه‌ بنشانند

ساختار سياسى این رژیم كه بر پایه‌ی “صدور انقلاب” که‌ همانا صدور تروریسم به کشورهای دیگر منطقه بودبنيان نهاده‌ شد و حاصل این حکومت، چهل سال غارت و چپاول، اختلاس، روابط انگلی و واسطه‌گری، فقر و گرسنگی، توسعه‌ی فساد و فحشا، کشتار زندانیان و در نهایت ترور دگراندیشان در داخل و فراسوی مر‌زهای ایران بود.

آمال توده‌های مردم از براندازى رژیم سلطنتی پهلوی در ایران، مبارزه با دیکتاتوری فردی،  مبارزه با فساد حکومتی،  كاهش مشکلات اجتماعی،  از بين بردن شکاف شديد طبقاتی در ميان اقشار مردم،  بهینه‌کردن اوضاع اقتصادی و بنيانگذاری دمکراسی (حکومت مردم بر مردم) بود. اما آخوندهایی که‌ با شعار: “پول نفت را بر سر سفره‌هایتان میاوریم…”، زمام قدرت را به‌ دست گرفتند، كاملا مغاير با اين خواستها و آرزوهاى مردم عمل كردند . تا جایی که‌ اکنون نه‌ تنها ملل ساكن در ايران ، بلکه‌ جامعه‌ی جهاني هم به‌ این حقیقت رسیده‌است که‌ پس از چهل سال غارت و چپاول ثروتهاى مردم محروم ایران ، و به‌ صلیب کشیدن امید و آرزوهای دو نسل از ايرانيان، تنها امیدی که‌  براى اين مردم باقی  مانده است، همانا تغيير اين رژيم با يك قیام فراگير توسط مردم قهرمان ايران است.

شكست سياستهاى جمهورى اسلامى ايران در همه عرضه ها پس از گذشت ٤٠ سال از عمر نافرجام جمهورى اسلامى ايران ، مويد اين واقعييت است كه هر حکومه‌تی با ساختارهاى حكومتى و با مدل حکمرانی جمهوری اسلامی ايران در هر نقطه اى از جهان محکوم به‌  شكست است و راهى جز براندازی و تغيير آن وجود نخواهد داشت.

در تظاهرات گسترده‌ و سراسری دی ماه‌ ١٣٩٦ خورشيدى که‌ بیش از بیست استان كشور را در بر گرفت، مردم زجر كشيده و محروم  ايران با شعار “مرگ بر خامنه‌ای، مرگ بر روحانی، مرگ بر اصل ولایت فقیه…” براندازی و سرنگونی نظام آخوندی را خواستار شدند. اين حركت گسترده اعتراضى و سراسرى  موجب شد كه دستگاههاى امنيتى و اطلاعاتى ايران با ايجاد جو شديد پليسى، دستگيريهاى گسترده و ايجاد جو رعب و وحشت و در همان حال با اعلام  قول و قرارهاى دروغين بتوانند از گسترش و ادامه اين حركات اعتراضى بصورت موقت جلوگيرى كنند.

امسال و در سالگرد انقلاب اسلامى هم دستگاههاى اطلاعاتى و امنيتى رژیم با ايجاد جو ترس و هراس و استفاده از ترفند تطمیع موفق شدند بخشي از مردم را به نمايش هاى خيابانى خود براى نشان دادن قدرت كذايي نظامى و موشکهای دوربردشان بكشانند، با اينحال تدابیر شديد و خشن امنیتی درهمين ايام نشان داد كه جمهورى اسلامى ايران آخرين روزهاى عمر خود را سپرى مي كند و بدون تردید با اراده‌ی‌  آهنين مردم سقوط،  براندازی و سرنگونی اين نظام .چندى نخواهد پائيد و  بهار آزادی نزدیک است.

برای صحت این ادعا، کافی است، به‌ سخنان سید سلمان سامانی (سخنگوی وزارت کشور- در کابینه‌ی روحانی)، اشاره‌ کرد، که‌ اخیرا پرده‌ از روی نفرت و انزجار مردم به‌ جان آمده‌ از نظام آخوندی برداشت و گفت: “در طول شش سال دولت روحانی چهل و سه‌ هزار (٤٣٠٠٠) حرکت اعتراضی در کشور برگزار شده است..”

ئه‌مریکا و ئێران، کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌ سالار حیسامی

ئه‌مریکا و ئێران، کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌

Salar hisami_01

ساڵار حێسامى

فێوریه ١١، ٢٠١٩ی زایینى

هه ۆلێر- كۆردستان

پێش ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌:(ئه‌مریکا و ئێران کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌) بده‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ بزانین هه‌ر کام له‌ ده‌وڵه‌تانی ئه‌مریکا و ئێران(نه‌ک له‌ مێژووی دوور، به‌ڵکو له‌ ماوه‌ی دوو سێ ده‌یه‌ی رابردوودا) چ ڕۆڵێکی “ئه‌رێنی و نه‌رێنی”یان له‌ چاره‌نووسی سیاسیی عێراقدا هه‌بووه‌. پرسێکی وا به‌رچاو، به ‌بێ توێژینه‌وه‌یه‌کی ورد و ئه‌کادیمی، واته‌ به‌ شیکارییه‌کی ساده‌ و ساکاریش ده‌کرێ له‌ چه‌ند خاڵدا ده‌ستنیشان بکه‌ین.

عێراق وڵاتێکی ده‌ستکردی ئیمپڕیاڵ و وڵاتانی زلهێزی جیهانه‌ که‌ له‌ بونیادنانیدا هیچ پرسێکیان به‌ پێکهاته‌کانی ئه‌م جوغرافیا سیاسی(ژیوپۆلیتیک)یه‌ نه‌کردووه. بۆیه‌ له‌ سه‌رده‌می “مه‌لیک فه‌یسه‌ڵ”ه‌وه‌ تا هه‌نووکه‌ نوقمی گێژاوی قه‌یران و ئاژاوه‌ و شه‌ڕ و ماڵوێرانییه‌.. ئه‌گه‌ر واز له‌ مێژووی دوور بهێنین و بۆ سه‌رباسی ئه‌م نووسینه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌، ده‌بینین، له‌ دوو سێ ده‌یه‌ی ڕابردوودا هه‌ردوو وڵاتی ئه‌مریکا و ئێران له‌م وڵاته‌دا(عێراق) کاریگه‌رییه‌کی ڕاسته‌وخۆیان بووه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مریکا ڕۆڵی ئه‌رێنی و نه‌رێنیشی هه‌بووه‌، ئه‌وا ئێران جگه‌ له‌ ڕۆڵێکی نه‌رێنی له‌م وڵاته‌ بێ شکۆ و داڕووخاوه‌دا، هیچ نواندنێکی ئه‌ر‌ێنی نه‌بووه..

کۆشکی سپی له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی “جیمی کارتێر” و کاتی شه‌ڕی سارد و ئه‌و ململانێیه‌ی که‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی سیاسیدا به‌ “جیهانی دوو قوتبی” ناوی هاتووه‌‌، به‌ قومارێکی دۆڕاو، شێر و خه‌تی بۆ ئه‌وه‌ هه‌ڵخست، که‌ دوای داڕمانی ڕژیمی پاشایه‌تی و دامه‌زرانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (له‌ ئێران، ئه‌فغانستان، یان هه‌ر وڵاتێکی دی)، ده‌کارێ به‌ره‌یه‌ک له‌ دژی قوتبی دژبه‌ری سه‌رمایه‌داری، واته‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت پێکبهێنێ، ئاکامی ئه‌و هاوکێشه‌یه،‌ زۆر به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌رچوو، به‌ جۆرێک که‌ له‌ ئێستادا ده‌بینین، ئێران و ڕووسیه‌(یه‌کێتی سۆڤیه‌تی پێشوو)، ئه‌گه‌ریش سوێند به‌ سه‌ری یه‌کدی نه‌خۆن، ئه‌وا به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌ش له‌ به‌ره‌یه‌کی دژه‌ ئه‌مریکیدا کۆی کردوونه‌ته‌وه‌ و وێڕای بازرگانییه‌کی به‌رفراوان له‌ بواری جۆراوجۆر له‌ نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌دا، ته‌نانه‌ت له‌ ده‌ستوه‌ردانیان له‌ وڵاتانی ناوچه‌که‌، پێکه‌وه‌ هه‌ماهه‌نگی و هاریکارییه‌کی برایانه‌یان هه‌یه‌!! هه‌ڵبه‌ت ئه‌و‌ په‌یوه‌ندییانه‌ی ئه‌م دوو وڵاته‌ ناکرێ په‌یوه‌ندییه‌کی ستراتیژی و دوورماوه‌ بێ، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی ئایدیۆلۆژیا و ئامانجی سه‌رکییان وه‌ک نییه‌ و له‌ ئێستادا ته‌نیا گرنگی به‌ به‌رایی(ئه‌وله‌وییه‌ت)ه‌کانی به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان ده‌ده‌ن.

us-iran-iraq.jpg

کۆشکی سپی، هه‌ر دوای داگیرکردنی کونسولخانه‌ی وڵاته‌که‌ی له‌ کاتی سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی گه‌لانی ئێران و ده‌ستپێکی حوکمڕانی و ڕابه‌ڕایه‌تیی ئا‌یه‌توڵا خومه‌ینی له‌ ئێراندا، له‌وه‌ تێگه‌یشت که‌ چیدی هیچ پێگه‌یه‌کی له‌ ئێراندا نابێ‌ و ته‌نانه‌ت ئێران ده‌بێته‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی له‌ ناوچه‌که‌دا، بۆیه‌ به‌ درێژایی شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی نێوان عێراق و ئێران (توێژه‌رانی به‌ناوبانگی سیاسیی جیهان، جه‌خت له‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌، له‌ هه‌ڵگیرسانی ئه‌و شه‌ڕه‌دا ئه‌مریکا ده‌ستێکی باڵای هه‌بووه‌)، پاڵپشتێکی ته‌واو عه‌یاری ڕژیمی دڕنده‌ی به‌عسی عێراق(به‌ سه‌رۆکایه‌تیی سه‌دام حوسێن) بوو، تا پێش داگیرکردنی کوه‌یت-یش له‌ لایه‌ن عێراقه‌وه‌، ئه‌و پشتیوانییه‌ به‌رده‌وام بوو.

ئه‌مریکای سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی جۆرج ده‌بلیو بوش، حوکمڕانیی به‌غدای پشتیوانی تیرۆریستانی له‌ تیرۆریستپه‌روه‌رانی تاران پێ مه‌ترسیدارتر بوو. جۆرج ده‌بلیو بوش له‌ كتێبکیی خۆیدا به‌ ناونیشانی “خاڵه‌كانی بڕیار” (که‌ به‌شێکی وه‌ک نامه‌ ئاراسته‌ی جۆرج بوش-ی باوکی کردووه‌)، هۆکاره‌کانی لێدان له‌ هه‌یبه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سه‌ره‌ڕۆیانه‌ی دیکتاتۆریی عێراق(سه‌دام حوسێن) له‌ ژێر ناوی “شه‌ڕی دژی تیرۆر”دا ده‌خاته‌ڕوو. سه‌رۆکی ئه‌و کاتی ئه‌مریکا، کۆتایی به‌ هه‌ر دوو رژیمی سه‌دام له‌ عێراق و بنلادن له‌ ئه‌فغانستان هێنا. عێراق به‌ یه‌کجاری له‌ کوت و به‌ند و دڕنده‌یی به‌عس ڕزگاری بوو. سه‌دام که‌ کونه‌ مشکی لێ ببوو به‌ قه‌یسه‌ری، له‌ حه‌شارگه‌یه‌کی بن عه‌رده‌وه‌ بۆ به‌ر ده‌م حاکم ڕزگار-ی کورد له‌ دادگه‌یه‌کی عێراقدا په‌لکێش کرا و دواتر باجی تاوانه‌کانی به‌ سزای له‌سێداره‌دان وه‌رگرت.

بێگومان به‌ بێ ده‌ستوه‌ردانی‌ ئه‌مریکا له‌ عێراق، ڕژیمی سه‌رکوتگه‌ر و دڕنده‌ی به‌عس‌ هێزێک نه‌بوو، که‌ به ئاسانی و به‌‌ خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری بڕووخێ، بۆیه‌ زۆر له‌ چاودێرانی سیاسی، ئه‌مریکا به‌ ڕزگارکه‌ری گه‌لانی عێراق له‌ بن چنگی دیکتاتۆرێکی خوێنمژ و خوێنڕێژ ده‌زانن، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانه‌ی که‌ وه‌ک هێزێکی داگیرکار سه‌یری ده‌که‌ن.

iraq_iran_us.jpg

له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی باراک ئۆباما، حکومه‌تی زۆرینه‌ی شیعه‌ له‌ عێراقی به‌ ناو فیدڕاڵ و خاوه‌ن یاسای بنه‌ڕه‌تیی وڵات (ده‌ستوور) دامه‌زرا،‌ هێزه‌کانی سه‌ربازیی ئه‌مریکا له‌ عێراق کشانه‌وه‌، گۆڕه‌پانه‌که‌ به‌ ته‌واوی بۆ ئێران چۆڵ کرا، به‌وه‌ش شه‌ڕی مه‌زهه‌بیی شیعه‌ و سوننه‌ که‌ شه‌ڕێکی دێرینه‌ و ڕابردوویه‌کی پتر له‌ ده‌یان سه‌ده‌ی هه‌یه‌، له سه‌رده‌ستی‌ حکومه‌تی نوێی عێراق و به‌ فیتی ئێران ده‌ستی پێ کرده‌وه‌. حکومه‌تی زۆرینه‌ی شیعه‌ له‌ عێراقی به‌ ناو فیدڕاڵ که‌ بۆ زیاتر له‌ چه‌ند ده‌یه‌ له‌ ژێر سته‌می به‌عسییه‌کاندا بوون،(ته‌نانه‌ت ئه‌نجامدانی ڕێوڕه‌سمه‌کانی مه‌زهه‌بییان وه‌ک “تاسووعا” و “عاشوورا” قه‌ده‌غه‌ کرابوو)، به‌ ئه‌قڵییه‌تی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ و به‌ بیانووی شه‌ڕی دژی تیرۆر، به‌ربوونه گیانی سوننه‌ و سه‌رکرده‌کانیان و هه‌ر ئه‌و سیاسه‌ته‌ چه‌وت و هه‌ڵه‌یه‌ وایکرد، ئه‌لقاعیده‌-ی‌ عێراق له هه‌یکه‌لێکی گه‌وره‌تر و دڕنده‌تردا به‌ ناوی دوڵه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق و شام (داعش) خۆی ڕێک بخاته‌وه‌ و پارێزگا و شار و ناوچه‌ سوننه‌نشینه‌کانیش ئامێزیان بۆ بکه‌نه‌وه‌، ئاکامه‌که‌شی ئه‌وه‌ بوو: مووسڵ وه‌ک دووه‌م شاری گه‌وره‌ی عێراق و چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نیی پێشکه‌وتووی ئه‌مریکی له‌ پێنج “فرقه‌”ی سوپای عێراق ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرا و به‌وه‌ش تیرۆریستانی داعش له‌خۆباییانه‌ تا نزیکی به‌غدا خاکیان داگیر کرد، په‌لاماری باشووری کوردستانیان دا و کاره‌ساتی جینۆسایدی کوردانی ئێزدی لێ که‌وته‌وه‌، که‌ دواجار هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان و وڵاتپارێز به‌ هاوکاریی هێزی ئاسمانیی ئه‌مریکاو هاوپه‌یمانه‌کانی چۆکیان پێ دادان و کۆتاییان به‌ ئه‌فسانه‌ی داعش هێنا. به‌ڵام حوکمڕانانی به‌غدا به‌ فیتی کۆماری ئیسلامیی ئێران نه‌ک قوربانیدانه‌کانی کورد و هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌یان نادیده‌ گرت، ته‌نانه‌ت بودجه‌ و مووچه‌ی هه‌رێمی کوردستانیان بڕی، که‌ جگه‌ له‌ شه‌ڕی پڕ تێچووی ڕاماڵینی تیرۆریستانی داعش، نزیکه‌ی دوو ملوێن ئاواره‌ی شه‌ڕی سووریا و عێراقی داڵده‌ دابوو. ژماره‌یه‌کی زۆری ئاواره‌کانیش عه‌ره‌ب و شیعه‌ و سوننه‌ و مه‌سیحیی عێراقی بوون، که‌ تا ئێستاش کوردستان به‌ ژینگه‌یه‌کی ئارام بۆ خۆیان ده‌زانن و ئاماده‌ نین بۆ زێدی خۆیان بگه‌ڕێنه‌وه‌..

پێشێلکارییه‌کانی ده‌ستووری عێراق و ئابڵوقه قور‌سه‌کانی سه‌ر هه‌ولێر له‌ لایه‌ن به‌غداوه‌، بووه‌ هۆکارێ ئه‌وه‌ی به‌ڕێز مه‌سعوود بارزانی (وه‌ک سه‌رۆکی ئه‌و کاتی هه‌رێمی کوردستان) به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان بۆ ئیراده‌ی گه‌ل بگه‌ڕێته‌وه‌ و دره‌وشاوه‌ترن میدالیای سه‌روه‌ریی گه‌ل، له قاڵبی گه‌لپرسی (ڕیفراندۆم)دا له‌ به‌رۆکی مێژووی گه‌له‌که‌ی بدا، به‌ڵام کۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ سه‌ر ده‌ستی قاسم سوله‌یمانی و چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌کی کاڵفام و خاکفرۆشی دانیشتووی سلێمانی، له‌دوای ته‌فروتوونابوونی داعشییه‌کان، د. حه‌یده‌ر ئه‌لعه‌ببادی سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشووی عێراقیان ناچار کرد، پیلانی کۆتاییهێنان به‌ حکومه‌تی خۆماڵی و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و حوکمڕانیی کورد جێبه‌جێ بکا، له‌ به‌ر چاوی سه‌رۆکی نوێی ئه‌مریکا (دۆناڵد ترامپ) و سه‌رۆک کۆماری کوردزمانی عێراق(د. فواد مه‌عسووم)دا، سوپای عێراق و میلیشیاکانی ده‌ستپه‌روه‌رده‌ی ئێران، که‌رکووک و ناوچه‌ کوردستانییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی کوردستانیان داگیر کرده‌وه‌، به‌ڵام جارێکی دی پێشمه‌رگه‌ی “ئه‌برامز”شکێن، وه‌ک هێزه‌ فریادڕه‌سه‌که‌ی کورد و کوردستان، لووتی سوپای داگیرکه‌ر و که‌واسووره‌کانی به‌ر له‌شکریانی له‌ پردێ و چه‌ند میحوه‌ری دیکه‌ شکاند و شکۆی هه‌ولێری پایته‌ختیان پاراست.

‌ به‌ ده‌رکه‌وتنی به‌ڕێز دۆناڵد ترامپ وه‌ک سه‌رۆکی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، گڵۆڵه‌ی ئێران که‌وته‌ لێژی و ئه‌مریکا له‌ ڕێککه‌وتننامه‌ی ناوکیی وڵاتانی (5 +1) له‌گه‌ڵ ئێران کشایه‌وه‌ و تا ئێستاش سزاکانی ئه‌مریکا له‌ دژی ئابووریی ئێران به‌ قورسی‌ به‌رده‌وامه‌ و سه‌رۆکی ئه‌مریکا دوای گۆڕانکاری له‌ چه‌ند پۆستی وه‌زاری و ئه‌منی و ڕاوێژکاری، له‌ ئێستادا هێزه‌کانی له‌ سووریه‌ کشاندووه‌ته‌وه‌ و له‌ عێراق جێگیری کردوون و پێده‌چێ پلانی وه‌ده‌رنانی ئێران له‌ عێراق له‌ به‌رایی (ئه‌وله‌وییه‌ت)ی به‌رنامه‌کانیدا بێ.

وه‌ک سه‌رچاوه‌کانی هه‌واڵ باسی ده‌که‌ن، ئه‌م پلانه‌ی ئه‌مریکا به تواندنه‌وه‌ی میلیشیاکانی حه‌شدی شه‌عبی ده‌ست پێ ده‌کا، که‌ به‌ سوپایه‌کی به‌رفه‌رمانی سوپای پاسدارانی ئێران ناسراون. ئێران له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و پلانه‌دا ده‌سته‌وه‌ستان نه‌بووه‌ و هه‌موو هه‌وڵه‌کانی له‌وه‌دا چڕ کردووه‌ته‌وه‌ که‌ له‌ رێگه‌ی مۆره‌کانیه‌وه وه‌ک فراکسیۆنى په‌رله‌مانی، ده‌نگ بۆ کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مریکا له‌ خاکی عێراق کۆ بکه‌نه‌وه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا (مایك پۆمپیۆ)، ترانزیتێکی دیپلۆماسی وه‌ڕێ خستووه‌ و لە ڕێگەى سەردانە دیپلۆماتییەکانى بۆ چەندین وڵاتی ناوچه‌که‌ هه‌وڵی دروستکردنی هاوپه‌یمانییه‌کی به‌هێز له‌ دژی کۆماری ئیسلامیی ئێران ده‌دا، گڵۆپی سه‌وزیشی بۆ‌ ئیسڕائیل پێ کردووه‌، هه‌تا گورزی کوشنده‌ له‌ میلیشیاکانی ئێران له‌ سووریه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ عێراقیش بدا، میلیشیاکانی ئێرانیش به‌نیازن عێراق بکه‌نه‌ سەرى ڕمی بەرگریکردن لە ئێران و بێگومان هاوکێشه‌کان و “ئه‌مری واقیع” وا مه‌زه‌نده‌ی ده‌کرێن که‌ له‌ کورت ماوه‌دا ئه‌وه‌ یه‌کلا ده‌بێته‌وه‌ که‌ ئه‌مریکا و ئێران کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه‌.

**************************

ئه‌مریکا و ئێران، کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌

ئه‌مریکا و ئێران، کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌

سالاsalar_baba_shikh.jpgر حیسامی

فێوریه ١١، ٢٠١٩ی زایینى

هه ۆلێر- كۆردستان

پێش ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌:(ئه‌مریکا و ئێران کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه؟‌) بده‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ بزانین هه‌ر کام له‌ ده‌وڵه‌تانی ئه‌مریکا و ئێران(نه‌ک له‌ مێژووی دوور، به‌ڵکو له‌ ماوه‌ی دوو سێ ده‌یه‌ی رابردوودا) چ ڕۆڵێکی “ئه‌رێنی و نه‌رێنی”یان له‌ چاره‌نووسی سیاسیی عێراقدا هه‌بووه‌. پرسێکی وا به‌رچاو، به ‌بێ توێژینه‌وه‌یه‌کی ورد و ئه‌کادیمی، واته‌ به‌ شیکارییه‌کی ساده‌ و ساکاریش ده‌کرێ له‌ چه‌ند خاڵدا ده‌ستنیشان بکه‌ین.

us-iran-iraq.jpg

عێراق وڵاتێکی ده‌ستکردی ئیمپڕیاڵ و وڵاتانی زلهێزی جیهانه‌ که‌ له‌ بونیادنانیدا هیچ پرسێکیان به‌ پێکهاته‌کانی ئه‌م جوغرافیا سیاسی(ژیوپۆلیتیک)یه‌ نه‌کردووه. بۆیه‌ له‌ سه‌رده‌می “مه‌لیک فه‌یسه‌ڵ”ه‌وه‌ تا هه‌نووکه‌ نوقمی گێژاوی قه‌یران و ئاژاوه‌ و شه‌ڕ و ماڵوێرانییه‌.. ئه‌گه‌ر واز له‌ مێژووی دوور بهێنین و بۆ سه‌رباسی ئه‌م نووسینه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌، ده‌بینین، له‌ دوو سێ ده‌یه‌ی ڕابردوودا هه‌ردوو وڵاتی ئه‌مریکا و ئێران له‌م وڵاته‌دا(عێراق) کاریگه‌رییه‌کی ڕاسته‌وخۆیان بووه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مریکا ڕۆڵی ئه‌رێنی و نه‌رێنیشی هه‌بووه‌، ئه‌وا ئێران جگه‌ له‌ ڕۆڵێکی نه‌رێنی له‌م وڵاته‌ بێ شکۆ و داڕووخاوه‌دا، هیچ نواندنێکی ئه‌ر‌ێنی نه‌بووه..

 

کۆشکی سپی له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی “جیمی کارتێر” و کاتی شه‌ڕی سارد و ئه‌و ململانێیه‌ی که‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی سیاسیدا به‌ “جیهانی دوو قوتبی” ناوی هاتووه‌‌، به‌ قومارێکی دۆڕاو، شێر و خه‌تی بۆ ئه‌وه‌ هه‌ڵخست، که‌ دوای داڕمانی ڕژیمی پاشایه‌تی و دامه‌زرانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی (له‌ ئێران، ئه‌فغانستان، یان هه‌ر وڵاتێکی دی)، ده‌کارێ به‌ره‌یه‌ک له‌ دژی قوتبی دژبه‌ری سه‌رمایه‌داری، واته‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت پێکبهێنێ، ئاکامی ئه‌و هاوکێشه‌یه،‌ زۆر به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌رچوو، به‌ جۆرێک که‌ له‌ ئێستادا ده‌بینین، ئێران و ڕووسیه‌(یه‌کێتی سۆڤیه‌تی پێشوو)، ئه‌گه‌ریش سوێند به‌ سه‌ری یه‌کدی نه‌خۆن، ئه‌وا به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌ش له‌ به‌ره‌یه‌کی دژه‌ ئه‌مریکیدا کۆی کردوونه‌ته‌وه‌ و وێڕای بازرگانییه‌کی به‌رفراوان له‌ بواری جۆراوجۆر له‌ نێوان ئه‌و دوو وڵاته‌دا، ته‌نانه‌ت له‌ ده‌ستوه‌ردانیان له‌ وڵاتانی ناوچه‌که‌، پێکه‌وه‌ هه‌ماهه‌نگی و هاریکارییه‌کی برایانه‌یان هه‌یه‌!! هه‌ڵبه‌ت ئه‌و‌ په‌یوه‌ندییانه‌ی ئه‌م دوو وڵاته‌ ناکرێ په‌یوه‌ندییه‌کی ستراتیژی و دوورماوه‌ بێ، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی ئایدیۆلۆژیا و ئامانجی سه‌رکییان وه‌ک نییه‌ و له‌ ئێستادا ته‌نیا گرنگی به‌ به‌رایی(ئه‌وله‌وییه‌ت)ه‌کانی به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان ده‌ده‌ن.
کۆشکی سپی، هه‌ر دوای داگیرکردنی کونسولخانه‌ی وڵاته‌که‌ی له‌ کاتی سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی گه‌لانی ئێران و ده‌ستپێکی حوکمڕانی و ڕابه‌ڕایه‌تیی ئا‌یه‌توڵا خومه‌ینی له‌ ئێراندا، له‌وه‌ تێگه‌یشت که‌ چیدی هیچ پێگه‌یه‌کی له‌ ئێراندا نابێ‌ و ته‌نانه‌ت ئێران ده‌بێته‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی له‌ ناوچه‌که‌دا، بۆیه‌ به‌ درێژایی شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی نێوان عێراق و ئێران (توێژه‌رانی به‌ناوبانگی سیاسیی جیهان، جه‌خت له‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌، له‌ هه‌ڵگیرسانی ئه‌و شه‌ڕه‌دا ئه‌مریکا ده‌ستێکی باڵای هه‌بووه‌)، پاڵپشتێکی ته‌واو عه‌یاری ڕژیمی دڕنده‌ی به‌عسی عێراق(به‌ سه‌رۆکایه‌تیی سه‌دام حوسێن) بوو، تا پێش داگیرکردنی کوه‌یت-یش له‌ لایه‌ن عێراقه‌وه‌، ئه‌و پشتیوانییه‌ به‌رده‌وام بوو.
ئه‌مریکای سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی جۆرج ده‌بلیو بوش، حوکمڕانیی به‌غدای پشتیوانی تیرۆریستانی له‌ تیرۆریستپه‌روه‌رانی تاران پێ مه‌ترسیدارتر بوو. جۆرج ده‌بلیو بوش له‌ كتێبکیی خۆیدا به‌ ناونیشانی “خاڵه‌كانی بڕیار” (که‌ به‌شێکی وه‌ک نامه‌ ئاراسته‌ی جۆرج بوش-ی باوکی کردووه‌)، هۆکاره‌کانی لێدان له‌ هه‌یبه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سه‌ره‌ڕۆیانه‌ی دیکتاتۆریی عێراق(سه‌دام حوسێن) له‌ ژێر ناوی “شه‌ڕی دژی تیرۆر”دا ده‌خاته‌ڕوو. سه‌رۆکی ئه‌و کاتی ئه‌مریکا، کۆتایی به‌ هه‌ر دوو رژیمی سه‌دام له‌ عێراق و بنلادن له‌ ئه‌فغانستان هێنا. عێراق به‌ یه‌کجاری له‌ کوت و به‌ند و دڕنده‌یی به‌عس ڕزگاری بوو. سه‌دام که‌ کونه‌ مشکی لێ ببوو به‌ قه‌یسه‌ری، له‌ حه‌شارگه‌یه‌کی بن عه‌رده‌وه‌ بۆ به‌ر ده‌م حاکم ڕزگار-ی کورد له‌ دادگه‌یه‌کی عێراقدا په‌لکێش کرا و دواتر باجی تاوانه‌کانی به‌ سزای له‌سێداره‌دان وه‌رگرت.
بێگومان به‌ بێ ده‌ستوه‌ردانی‌ ئه‌مریکا له‌ عێراق، ڕژیمی سه‌رکوتگه‌ر و دڕنده‌ی به‌عس‌ هێزێک نه‌بوو، که‌ به ئاسانی و به‌‌ خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری بڕووخێ، بۆیه‌ زۆر له‌ چاودێرانی سیاسی، ئه‌مریکا به‌ ڕزگارکه‌ری گه‌لانی عێراق له‌ بن چنگی دیکتاتۆرێکی خوێنمژ و خوێنڕێژ ده‌زانن، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانه‌ی که‌ وه‌ک هێزێکی داگیرکار سه‌یری ده‌که‌ن.

iraq_iran_us.jpg

له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تیی باراک ئۆباما، حکومه‌تی زۆرینه‌ی شیعه‌ له‌ عێراقی به‌ ناو فیدڕاڵ و خاوه‌ن یاسای بنه‌ڕه‌تیی وڵات (ده‌ستوور) دامه‌زرا،‌ هێزه‌کانی سه‌ربازیی ئه‌مریکا له‌ عێراق کشانه‌وه‌، گۆڕه‌پانه‌که‌ به‌ ته‌واوی بۆ ئێران چۆڵ کرا، به‌وه‌ش شه‌ڕی مه‌زهه‌بیی شیعه‌ و سوننه‌ که‌ شه‌ڕێکی دێرینه‌ و ڕابردوویه‌کی پتر له‌ ده‌یان سه‌ده‌ی هه‌یه‌، له سه‌رده‌ستی‌ حکومه‌تی نوێی عێراق و به‌ فیتی ئێران ده‌ستی پێ کرده‌وه‌. حکومه‌تی زۆرینه‌ی شیعه‌ له‌ عێراقی به‌ ناو فیدڕاڵ که‌ بۆ زیاتر له‌ چه‌ند ده‌یه‌ له‌ ژێر سته‌می به‌عسییه‌کاندا بوون،(ته‌نانه‌ت ئه‌نجامدانی ڕێوڕه‌سمه‌کانی مه‌زهه‌بییان وه‌ک “تاسووعا” و “عاشوورا” قه‌ده‌غه‌ کرابوو)، به‌ ئه‌قڵییه‌تی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ و به‌ بیانووی شه‌ڕی دژی تیرۆر، به‌ربوونه گیانی سوننه‌ و سه‌رکرده‌کانیان و هه‌ر ئه‌و سیاسه‌ته‌ چه‌وت و هه‌ڵه‌یه‌ وایکرد، ئه‌لقاعیده‌-ی‌ عێراق له هه‌یکه‌لێکی گه‌وره‌تر و دڕنده‌تردا به‌ ناوی دوڵه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق و شام (داعش) خۆی ڕێک بخاته‌وه‌ و پارێزگا و شار و ناوچه‌ سوننه‌نشینه‌کانیش ئامێزیان بۆ بکه‌نه‌وه‌، ئاکامه‌که‌شی ئه‌وه‌ بوو: مووسڵ وه‌ک دووه‌م شاری گه‌وره‌ی عێراق و چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نیی پێشکه‌وتووی ئه‌مریکی له‌ پێنج “فرقه‌”ی سوپای عێراق ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرا و به‌وه‌ش تیرۆریستانی داعش له‌خۆباییانه‌ تا نزیکی به‌غدا خاکیان داگیر کرد، په‌لاماری باشووری کوردستانیان دا و کاره‌ساتی جینۆسایدی کوردانی ئێزدی لێ که‌وته‌وه‌، که‌ دواجار هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان و وڵاتپارێز به‌ هاوکاریی هێزی ئاسمانیی ئه‌مریکاو هاوپه‌یمانه‌کانی چۆکیان پێ دادان و کۆتاییان به‌ ئه‌فسانه‌ی داعش هێنا. به‌ڵام حوکمڕانانی به‌غدا به‌ فیتی کۆماری ئیسلامیی ئێران نه‌ک قوربانیدانه‌کانی کورد و هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌یان نادیده‌ گرت، ته‌نانه‌ت بودجه‌ و مووچه‌ی هه‌رێمی کوردستانیان بڕی، که‌ جگه‌ له‌ شه‌ڕی پڕ تێچووی ڕاماڵینی تیرۆریستانی داعش، نزیکه‌ی دوو ملوێن ئاواره‌ی شه‌ڕی سووریا و عێراقی داڵده‌ دابوو. ژماره‌یه‌کی زۆری ئاواره‌کانیش عه‌ره‌ب و شیعه‌ و سوننه‌ و مه‌سیحیی عێراقی بوون، که‌ تا ئێستاش کوردستان به‌ ژینگه‌یه‌کی ئارام بۆ خۆیان ده‌زانن و ئاماده‌ نین بۆ زێدی خۆیان بگه‌ڕێنه‌وه‌..

 
پێشێلکارییه‌کانی ده‌ستووری عێراق و ئابڵوقه قور‌سه‌کانی سه‌ر هه‌ولێر له‌ لایه‌ن به‌غداوه‌، بووه‌ هۆکارێ ئه‌وه‌ی به‌ڕێز مه‌سعوود بارزانی (وه‌ک سه‌رۆکی ئه‌و کاتی هه‌رێمی کوردستان) به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان بۆ ئیراده‌ی گه‌ل بگه‌ڕێته‌وه‌ و دره‌وشاوه‌ترن میدالیای سه‌روه‌ریی گه‌ل، له قاڵبی گه‌لپرسی (ڕیفراندۆم)دا له‌ به‌رۆکی مێژووی گه‌له‌که‌ی بدا، به‌ڵام کۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ سه‌ر ده‌ستی قاسم سوله‌یمانی و چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌کی کاڵفام و خاکفرۆشی دانیشتووی سلێمانی، له‌دوای ته‌فروتوونابوونی داعشییه‌کان، د. حه‌یده‌ر ئه‌لعه‌ببادی سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشووی عێراقیان ناچار کرد، پیلانی کۆتاییهێنان به‌ حکومه‌تی خۆماڵی و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و حوکمڕانیی کورد جێبه‌جێ بکا، له‌ به‌ر چاوی سه‌رۆکی نوێی ئه‌مریکا (دۆناڵد ترامپ) و سه‌رۆک کۆماری کوردزمانی عێراق(د. فواد مه‌عسووم)دا، سوپای عێراق و میلیشیاکانی ده‌ستپه‌روه‌رده‌ی ئێران، که‌رکووک و ناوچه‌ کوردستانییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی کوردستانیان داگیر کرده‌وه‌، به‌ڵام جارێکی دی پێشمه‌رگه‌ی “ئه‌برامز”شکێن، وه‌ک هێزه‌ فریادڕه‌سه‌که‌ی کورد و کوردستان، لووتی سوپای داگیرکه‌ر و که‌واسووره‌کانی به‌ر له‌شکریانی له‌ پردێ و چه‌ند میحوه‌ری دیکه‌ شکاند و شکۆی هه‌ولێری پایته‌ختیان پاراست.


‌ به‌ ده‌رکه‌وتنی به‌ڕێز دۆناڵد ترامپ وه‌ک سه‌رۆکی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، گڵۆڵه‌ی ئێران که‌وته‌ لێژی و ئه‌مریکا له‌ ڕێککه‌وتننامه‌ی ناوکیی وڵاتانی (5 +1) له‌گه‌ڵ ئێران کشایه‌وه‌ و تا ئێستاش سزاکانی ئه‌مریکا له‌ دژی ئابووریی ئێران به‌ قورسی‌ به‌رده‌وامه‌ و سه‌رۆکی ئه‌مریکا دوای گۆڕانکاری له‌ چه‌ند پۆستی وه‌زاری و ئه‌منی و ڕاوێژکاری، له‌ ئێستادا هێزه‌کانی له‌ سووریه‌ کشاندووه‌ته‌وه‌ و له‌ عێراق جێگیری کردوون و پێده‌چێ پلانی وه‌ده‌رنانی ئێران له‌ عێراق له‌ به‌رایی (ئه‌وله‌وییه‌ت)ی به‌رنامه‌کانیدا بێ.
وه‌ک سه‌رچاوه‌کانی هه‌واڵ باسی ده‌که‌ن، ئه‌م پلانه‌ی ئه‌مریکا به تواندنه‌وه‌ی میلیشیاکانی حه‌شدی شه‌عبی ده‌ست پێ ده‌کا، که‌ به‌ سوپایه‌کی به‌رفه‌رمانی سوپای پاسدارانی ئێران ناسراون. ئێران له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و پلانه‌دا ده‌سته‌وه‌ستان نه‌بووه‌ و هه‌موو هه‌وڵه‌کانی له‌وه‌دا چڕ کردووه‌ته‌وه‌ که‌ له‌ رێگه‌ی مۆره‌کانیه‌وه وه‌ک فراکسیۆنى په‌رله‌مانی، ده‌نگ بۆ کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مریکا له‌ خاکی عێراق کۆ بکه‌نه‌وه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا (مایك پۆمپیۆ)، ترانزیتێکی دیپلۆماسی وه‌ڕێ خستووه‌ و لە ڕێگەى سەردانە دیپلۆماتییەکانى بۆ چەندین وڵاتی ناوچه‌که‌ هه‌وڵی دروستکردنی هاوپه‌یمانییه‌کی به‌هێز له‌ دژی کۆماری ئیسلامیی ئێران ده‌دا، گڵۆپی سه‌وزیشی بۆ‌ ئیسڕائیل پێ کردووه‌، هه‌تا گورزی کوشنده‌ له‌ میلیشیاکانی ئێران له‌ سووریه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ عێراقیش بدا، میلیشیاکانی ئێرانیش به‌نیازن عێراق بکه‌نه‌ سەرى ڕمی بەرگریکردن لە ئێران و بێگومان هاوکێشه‌کان و “ئه‌مری واقیع” وا مه‌زه‌نده‌ی ده‌کرێن که‌ له‌ کورت ماوه‌دا ئه‌وه‌ یه‌کلا ده‌بێته‌وه‌ که‌ ئه‌مریکا و ئێران کامیان ده‌ستیان له‌ عێراق کورت ده‌کرێته‌وه‌.

%d bloggers like this: