Author Archives: Kurdish American Committee for Democracy and Human Rights in Iran(kacdhri)

Secondary Trauma by Cklara Moradian

Secondary Trauma

by Cklara Moradian

Cklara Moradian, MSW

Cklara Moradian, MSW

Secondary Trauma

Kurdish babies born in refugee camps are given names like Sangar (barricade), Awara (displaced), Revin (escape), Zindan (prisoner), Ranjbar (someone who suffers), Firmesk (tears), Bezar (spiteful), Xabat (fight), Tola (revenge), Hawar (wailing) Rizgar (rescued), Snoor (border), Lana (home).

They are victims of geography, survivors of a map.

They grow to sow their lips in protest and they carve symbols into their skin, coordinates of their birthplace as if to say “when you find me, send me home.”

Mothers spend hours lulling their restless children to sleep, singing lullabies that tell of a journey filled with rage. They do not migrate through the process of abscission. They are plucked in violence, deported.

What pains are passed on in these names? What wisdom?

It’s called secondary trauma, as if the seconds it takes to cut the umbilical cord from my mother could insulate me from the torture inflicted on her bones by the state, by displacement, by despair.

As if the lines that separate me from you is drawn in red, or in yellow tape, marking a departure clear enough for me to really feel where you end and I begin. Tell me, where do you end and I begin?

I didn’t have to be there to see my uncles hanged for speaking their mother tongue to taste the bitter end of my roots flicker as I try to speak my language, the fluency of which escapes me now.
I didn’t have to be there to know of what you went through during forced confessions, Father. I didn’t have to hear the wailing of my imprisoned kin to now be startled awake by their cries.

Visions of my ancestors forced from the mountains into the desert with blistering feet keep me awake. I walk barefoot on tiptoes as if my feet are blistered. Tell me, where do you end and I begin?

What is secondary about this intergenerational heirloom, passed down to me without my consent? What massacres happened in this crossing from one continent to the other? What comes first? Tell me, where do you end and I begin?

They say I have not differentiated myself enough (not in my identity formation). The subtleties of my individuality have become murky in the passage of loss from one generation to the other.

I close my eyelids to find refuge but my memory is fact. It is in my DNA, in epigenetic shapeshifting. The past is present.
What is secondary about waking every day to the news of another genocide, another friend dead, another aunt, sister enslaved? Another exodus? What is secondary about ritual mourning? Every morning! When can we heal? When can we fully grieve when it is never-ending? Tell me, where do you end and I begin?

I once read that pain flows from one family member to the next until someone is ready to feel it. I feel it. I feel it in my flesh, in the marrow of my bones, in my gut. It is like pins right under my fingernails, accumulating in somatic bruises on my thighs. And it shows when I reach out to you and say “I bear witness.” Tell me, where do you end and I begin?

At night, I twist and turn into the fetal position, my belly sounding off my people’s history. I carry it in my posture, the way I am weight down by sorrows I have no names for. I hold it in my voice when it vibrates with fear. I am anchored to the agony of exile. It is all-consuming. It is water. It is in the heaviness of the air that does not fully fill my lungs. It is in the space where I sit with all that has been done to you, in all the places where your jawlines were broken by armed men in uniform Father, beaten to shatters until you could not eat for days.

I remember so you can go on forgetting because you need to forget. I remember so you can go on forgetting.

Every time I look in the mirror, the outline of your silhouette is reflecting back your pain. Tell me, where do you end and I begin?

What is secondary about this pain? To me, it has been an offering. It has been a profound loss, wrapped in every conversation, gifted to me in passing. That “all things are lost” is imparted in disorganized attachment, in denial, melancholia, in the sense of betrayal, in bedtime stories of persecution.

My mother, pregnant and imprisoned at 18, was beaten black and blue until she miscarried. I grew up knowing I was not her first child. Grief has come in abundance. Safety was scarce. Tell me, where do you end and I begin?

Where is the line between lived experience and being raised with the knowledge of all that has been lost? Tell me, what is loss?

In the journey of displacement, I have lost language, I have lost language (s). I have lost birth certificates, passports, a state. I have lost the promise of return to a land forever stolen from me. I have lost count of my losses. Tell me, where do you end and I begin?

The coordinates of my birthplace is Latitude 36°14′ 47″N Longitude 46° 15′ 59″ E. I am another refugee child with a mispronounced name. When I die, send me home!



Cklara Moradian, MSW

Cklara Moradian, MSW

Cklara Moradian, MSW; is a diaspora Kurd, a former refugee from Eastern Kurdistan/Iran, and a spoken word poet. Her work is deeply steeped in her life experiences as a survivor.
She uses poetry and creative non-fiction as a response to the current and past atrocities/genocide her community has endured. Her work attempts to bear witness, tell stories of love and survivorship in the face of hardship and pain
Cklara is also a published spoken word poet who has performed at national and international human rights conferences, such as Amnesty International’s annual gathering, UNWomen events, university campuses, such as Cal State LA, Cal State Northridge, Cal State Fullerton, CalArts, and UCLA, as well as at national and international political rallies and literary events.
Cklara is a Social Worker, who is helping to implement the youth-centered strength-based interventions in clinical and policy/research arenas. Cklara’s work is rooted in anti-oppressive liberatory theory and practice. She hopes to continue to serve multiply-marginalized communities, center disenfranchised voices, and elevate the strengths and resiliency of people who have and continue to deal with personal and intergenerational trauma. Her journey of healing from mental and physical illness informs her work with diaspora communities. Prior to Social Work, for over ten years, Cklara was involved in social justice advocacy.

دكترکامران متین؛ تنها یک سخن در میانه نبود: آزادی

دكترکامران متین در پاسخ به واكنشهاى ابراز شده از سوى بخش فارسى راديو بي بي سى و بخشى از شنونده گان وبيننده گان اين رسانه در خصوص مصاحبه اخیرش با برنامه “۶۰ دقیقه” بی‌بی‌سی فارسى

تنها یک سخن در میانه نبود: آزادی

Dr. Kamran Matin

Dr. Kamran Matin

اظهارات من در برنامه ۱۸ تیر برنامه “۶۰ دقیقه” تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی مبنی بر نگرانی دولت ایران از احتمال استفاده‌ی نیروهای سیاسی کرد از ضعف دولت مرکزی برای آزاد‌سازی مناطقی از کردستان ایران در صورت وقوع جنگ بین ایران و آمریکا، و تاکید من بر این نگرانی به عنوان دلیل اصلی تمایل دولت ایران در این مقطع به گفتگو با نمایندگان برخی احزاب سیاسی کردستان، خشم بسیاری از ملی‌گرایان ایرانی از طیف‌های سیاسی گوناگون را برانگیخت.

مدت کوتاهی پس از مصاحبه من، در حرکتی بی‌سابقه بی‌بی‌سی فارسی در یک توییت رسمی از اظهارات به زعم این رسانه “بحث برانگیز” من اعلام برائت کرد. این در حالی بود که با توجه به پخش‌ زنده مصاحبه من به عنوان “مهمان” و نه “کارمند” بی‌بی‌سی، مطلقا دلیلی برای این اعلام برائت وجود نداشت. لازم به ذکر است بی‌بی‌سی فارسی در موارد متعددی در گذشته هیچگاه از اظهارات مهمانان و حتی کارمندان نیمه‌رسمیش – که اظهارات “بحث برانگیز”ی نظیر ستایش از رهبر جمهوری اسلامی که دادگاه معروف به “میکونوس” وی را یکی از آمرین ترور سیاسی رهبران کرد در برلین معرفی کرده، و یا از فرمانده “سپاه قدس” که یکی از پشتیبانان اصلی رژیم اسد که متهم به ارتکاب جنایات جنگی است – اعلام برائت نکرده است.

وجه مشترک تمامی واکنش‌های خصمانه به اظهارات من در توصیف دورنمای احتمالی سیاست احزاب کرد ایرانی در صورت وقوع درگیری نظامی بین ایران و آمریکا، ابراز هراس و خشم از عبارت “آزادسازی” کردستان توسط‌ نیروهای کرد بود. در این نگاه مشترک کرد‌ هراس، ناسیونالیست‌های ایرانی که فهم سیاسی‌شان با خوانشی مرکز گرایانه از سرحدات دولت-ملت مدرن به پایان می‌رسد – و به دلیل عدم درک تفاوت‌های بنیادین ساختار غیر متمرکز امپراطوری-پادشاهی‌های پیشامدرن و دولت-ملت مرکز‌گرای مدرن، کلیت قلمرویِ ایران پیشا‌مدرن را حق طبیعی دولت-ملت فارس مدارِ ایران می‌دانند – نشان دادند که در پس ادعاهای آزادی ‌خواهانه‌شان یک‌صدا و متحد به دنبال استمرار دولت-ملت ضد-دموکراتیک و تک-بنی موجود هستند که شرط وجودش انقیاد ملل غیر فارس و سرکوب حاشیه‌‌ها بوده و هست. آنها نشان دادند که در رسیدن به این مقصود ابایی از همسویی و حتی همکاری با هر نظام سیاسی مستقر از جمله حکومت جمهوری اسلامی، که برخی از این افراد و گروه‌ها داعیه دار مخالفت با آن هستند، ندارند.

از واکنش این دسته دلسرد کننده‌تر اما هم‌صدایی یا سکوت تایید‌آمیز برخی از «چپ‌»ها بود که با تحلیل این بحث در چارچوب مناسبات جهانی جنگ سرد همچنان تنها شرّ واقعا موجودِ جهان را آمریکا و تنها شکل مقاومت مشروع در برابر این شرّ را در مرکزگرایی و “حفظ تمامیت ارضی” (بخوانید انکار، سرکوب و در حاشیه نگاه‌ داشتن همه هویت‌های جمعی “دیگر” به نفع یک هویت خاصِ “فارس-شیعه”) به هر بهایی می‌بینند. اینان درک نمی‌کنند که شهامت در مخالفت با امپریالیسم داخلی یکی از مهم‌ترین معیارهای چپ‌گرا بودن است، و نه تکرار بی‌محتوا و بی خطرِ بدیهی‌ترین عنصرِ سیاستِ سوسیالیستی – مخالفت با امپریالیسمِ غربی – آن هم بدون خط‌‌کشی استراتژیک با نظام شبه-فاشیستی جمهوری اسلامی.

Dr. Kamran Matin

لازم است بر این نکته تاکید کنم که هدف این متن متقاعد کردن افراد و جریان‌های گروه نخست به اعتراف به کژفهمی خود نیست، چرا که هم راستایی اصلاح طلبی، اقتدارگرایی، ملی‌گرایی، و شوونیسم فارس‌مدار در راستای سرکوب حاشیه‌ها – علیرغم تفاوتهای سیاسی و رقابت‌های داخلیشان بر سر قدرت – پدیده‌ای‌ست نه تازه و نه غیرمنتظره. آنچه ناامید‌کننده است پیروی حداقل بخشی از چپ ایرانی از برداشت تک‌بُنی و نژادپرستانه ناسیونالیسمِ ایرانی از ملت، فهم مرکز‌گرایانه‌اش از دولت و اجتناب‌شان از درک وضعیت عینی و پتانسیل‌های رهایی بخش موجود در دیگر نقاط ایران و منطقه است. این کژفهمی راه را حتی به روی تصور چند و چونی یک جریان چپِ پیشرو سراسری هم بسته است. بنابراین اینجا مایلم این موج واکنش‌های خصمانه به اظهاراتم را بهانه‌ای کنم برای بیان نکاتی درباره “مساله کرد” و “مساله ملت‌ها” در ایران.

درباره «دولت-ملت‌»

فهم دولت-ملت‌های کنونی به عنوان مقیاس بی‌بدیلِ امرِ سیاسی و تفکیک مرزهای سرزمینی دولت-ملت ها به عنوان تنها تعریف مشروع هویت‌های سیاسیِ دارایِ حقِ استقلال و آزادی، ناشی از اشتباه گرفتنِ امری قراردادی با امری طبیعی است.

بی تردید، غایت مفهوم و ساختارِ «دولت-ملتِ مدرن» شکل‌دهی و سامان دادن به ذهنیت‌ها و هویت‌ها در چارچوب مرزهای سرزمینی دولت‌هاست. اما واقعیت این است که نه مرزهای دولت-ملت‌ها توانسته‌اند جمعیت‌های درونشان را همسان کنند، و نه مساله‌ی شکل‌گیری ملت‌ها امری‌ست «درونزا» (endogenous) که از طریق آن بشود آغاز و پایان مرزهای دولت-ملت‌ها را به آن تحمیل کرد. اگرچه درونزا نبودن هویت‌های ملی به این معناست که از فرهنگ، تاریخ و زبان مشترک به عنوان در دسترس ترین ابزارهای شکل‌گیری چنین هویت‌هایی استفاده می‌شود، اما هویت‌های ملی در مرحله‌ای بنیادی‌تر خود را از طریق تمایزات و تضادهای سیاسی – و نه صرفاً فرهنگی – با دیگر ملت‌ها یا هویت‌های جمعی تعریف می‌کنند. به عبارتی دیگر، فرآیند تشکیل هویت‌ ملی با «دیگری سازی» سیاسی (Othering) دیگر هویت‌های جمعی همراه است.

با این حال، حیطه منطق دیگری سازی صرفا محدود به مرزها نیست. درون مرزهای دولت-ملت‌های مدرن، مرزهای سیاسی و مرزهای «جوامع انگاشته» (Imagined Communities) – یا همان مرزهایی که حول آنها فرآیند دیگری سازی شکل می‌گیرد – اغلب فاقد حتی حداقلی از انطباق هستند. به ویژه در دولت-ملت‌هایی چون ایران که به طور مستمر و در مدت بسیار کوتاهی نظم امپراطوری پیشاسرمایه‌داری را با نظم سیاسی مدرن مبتنی بر دولت-ملت – که وجه ممیزه تاریخی‌ آن “حق حاکمیت مدرن” (sovereignty) است – و بدون توسعه داخلی سرمایه‌‌داری جایگزین کرده‌اند. این وضعیت موجد تضادی ساختاری است که برای مهار آن خشونت سازمان‌یافته دولتی به شکلی نظام‌مند به کار گرفته می‌شود. با چنین پیشینه تاریخی در ایران، آغاز روند تشکیل دولت-ملت – پیش‌ از توسعه نظام‌مند روابط اجتماعی سرمایه‌دارانه، که پایه اجتماعیِ حاکمیتِ مدرن است – با تحمیل خشونت‌بار یک مرکز تک‌بنی «فارس-شیعه» بر حاشیه های غیرفارس و غیر شیعه همزمان و همسو شد. روندی که لازمه آن اجبار به تبعیت از حاکمیت و فرهنگ فارس مدارِ مرکزگرا در مناطقی‌ست که تا پیش از این از مزایای خود‌مختاری به درجات مختلفی بهره می‌بردند. به عبارت دیگر، برخورد با به اصطلاح “اقلیت‌ها” ٖ– که خود مولود روند اینچنینی تشکیل دولت-ملت مدرن هستند و نه پدیده‌ای طبیعی و ازلی – در دولت-ملت ایران همواره به شکل “شمول از طریق حذف” (inclusion through exclusion) بوده است؛ و در واقع، ادغام کردن هویت‌‌های دیگر همچون کرد، ترک، بلوچ، عرب و غیره در دل فرهنگ غالب از طریق حذف آن‌ها از ساختار سیاسی و موازنه‌ی قدرت انجام می‌گیرد.

بنابراین، مبارزات ملی کردها و روی آوری احتمالِی این نیروهای سیاسی به استقلال‌طلبی نقطه آغازین روند حذف‌گرایانه دیگری ساز در ایران نیست. بلکه این تضاد سیاسی خود نتیجه‌ی سیاست “شمول از طریق حذف” است. در حقیقت، این تلاش‌های نخستین دولت-ملت‌های فارس-شیعه مدارِ ایران برای حذف کردها از سپهر سیاسی این حیطه بود که کردهای ایرانی را وادار به استفاده‌ از پویایی سیاسی-تاریخی – و در این راستا گرایش به ویژگی‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی، تاریخی و جفرافیایِ خاص خود – برای بازتعریف هویت جمعی‌اش در قالب ملیتی در تضاد با مرکز کَرد.

خلاصه اینکه تفاوت بین قوم و ملت از منظر سیاسی را نه ارجاع به قلمروهای امپراطوری‌های پیشامدرن تعیین می کند و نه قدرت داشتن بالفعل در چارچوب مرزهای سیاسی فعلاً موجود. بلکه رسیدن به درکی تاریخی و سیاسی از تصور خود به عنوان یک «ملت» به مثابه جامعه‌ای «انگاشته» زاده فرایندی سیاسی‌ست که در آن گروهی از مردم، صرف نظر از تفاوت‌ها و تکثر داخلی‌شان، به درکی از حق تعیین سرنوشت جمعی برای استمرار بقای خود می‌رسند.

نکته‌هایی درباره تفکر چپ کرد‌ هراس ایرانی

چند نکته مهم در این بازتعریف مفهوم دولت-ملت وجود دارد که درک آنها برای شکل گیری هرگونه پروژه رادیکال و «واقع گرایانه‌» چپ در وضعیت کنونی ایران و خاورمیانه ضروری است. و با اینکه بیان این نکات توضیح واضحات به نظر می‌رسد، این مهم هنوز در تصورات سیاسی اکثریت اپوزیسیون داخلی و خارجی ایران محلی از اعراب ندارد. این نکات ناظر به بُعد منطقه‌ای و بین‌المللی جنبش‌های ملی، ماهیت سیاسی و نه “هویت‌گرایانه” این جنبش‌ها، حق تعیین سرنوشت ملت‌ها، و رابطه جنبش‌های ملت‌های تحت‌ ستم با جنبش‌های طبقاتی و جنبش‌های مبارزه برای برابری جنسیتی هستند.

نخست اینکه بازتولید دوگانه‌ی شرق-غرب مدار جنگ سرد، که حتی در دوران خود جنگ سرد هم دینامیسم سیاست جهانی و منطقه‌ای را به درستی تبیین نمی کرد، به هیچ عنوان نشان دهنده‌ی واقعیت مرزبندی‌ها و سلسله مراتب تفکیک سرکوب/مقاومت موجود در جهان مدرن نیست. بازتولید چنین دوگانه‌ای به عنوان شاه‌بیت سیاست‌های چپ و مترقی ناگزیر به بازتولید و استمرار دولت‌های استبدادی و ذهنیت‌های نژادپرستانه‌ای کمک می‌کند که از ظواهر «ضدامپریالیستی» خود برای استتار استعمار ملت‌های در انقیادِ خویش استفاده کرده بدون آنکه به زیربناهای مادی بازتولید سرمایه‌داری جهانی و گرایش‌های امپریالیستی آن صدمه جدی وارد کنند. در بعضی موارد رویکردهای این دسته از دولت‌ها حتی زمینه بسط نفوذ و رسوخ سیاسی-اقتصادی افزون‌تر دولت‌های امپریالیستی در منطقه را فراهم کرده است.

دوم، نه پیگیری حقوق ملی از سوی به اصطلاح اقلیتها مساله‌ای صرفاً هویتی است، و نه وجه هویتی مفهوم ملت در ترکیب «دولت-ملت» مدرن پدیداری صرفا سکولار است. شکل‌گیری هویت ملی و جوامع انگاشته به عنوان «برساخت‌هایی» (constructions) سیاسی-اجتماعی زاده شکل‌دهی به همان شکاف‌های هویتی است که دولت-ملت را ملزم به انکار آنها، به قصد بقا و استمرار ساختار تک‌بنی خود می‌کند. بنابراین، “مساله‌ی کرد” به همان اندازه مساله‌ای‌ست سیاسی که «ملی‌گرایی» برای دولت-ملت پرستان مساله‌ای‌ هویتی است. انکار این مساله و امنیتی-هویتی پنداشتن مساله‌ی به اصطلاح‌ اقلیتها (به جای سیاسی دانستن آن) چیزی جز استفاده از ادبیات تاریخ‌زدایی‌شده دولت‌های سرکوبگر نیست – و نشانه‌ی تصرف ناخودآگاه به اصطلاح اپوزیسیون ایرانی با هنجارهای دولت-ملتی که داعیه انتقاد از آن را دارند.

سوم، روند تاریخی تشکیل دولت-ملت مدرن در غیاب روابط اجتماعی سرمایه‌داری و در سطح‌ داخلی کشورهای به لحاظ زبانی و فرهنگی متکث مانند ایران، الزاما موجد تولید جوامع انگاشته متداخل و متضاد درون این کشورهاست. اما این وضعیت به قشر مرکز نشین فارس-شیعه مدار حقی برتر برای تعریف حدود آزادی و بسط سلطه‌ی خود نمی‌دهد، به ویژه اگر حاشیه‌نشینان جغرافیای سیاسی این حیطه ایده اجتماع سیاسی مطلوب خویش‌ را مستقل از تصورات و ایدئولوژی دولت-ملت تک‌بُنی حاکم ساخته باشند. همانطور که تصورات پدرسالارانه‌ای که زنان را ملک مردان و تن آنان را ضمیمه‌ای بر تنِ شوهر یا پدر می‌خواند بر واقعیت خودآگاهی زن به عنوان یک انسان و حق آزادی و استقلالش سرپوش نخواهد گذاشت، در توصیف مبارزه‌ی اقلیتی که هویت‌اش را پس از یک قرن سرکوب و استثمار سیستماتیک از نو ساخته – و تنی مستقل برای خود اندیشیده، حتی اگر کماکان خودآگاهی‌اش انکار شده باشد – می‌بایست از لفظ “آزادی” استفاده کرد؛ آزادی اندیشیدن برای خود و احقاقِ حق حیات آزادانه خود. به همان سیاقی که انکار حق زنان در اندیشیدن برای خود و تعیین سرنوشت خود جدا از خواست شوهر یا پدر، به دلیل ترس از خطر فروپاشی نهاد خانواده، موضعی زن‌ستیزانه و سکسیستی است، هرگونه انکارِ حق حیات آزادانه ملل و بی‌توجهی به بنیان‌های نژادی دولت-ملت تک بنی ایران به دلیل هراس از تغییر چنین دولت-ملتی حاکی از نگاهی‌ استعماری و نژاد‌پرستانه است.

چهارم، صحبت از این آزادی الزاماً به مفهوم تبلیغ استقلال‌طلبی نیست. این برداشت نیز زاده‌ی ذهن مرکزگرا و دولت‌محوری‌ست که درک سیاسی‌اش از استقلال‌ با «مرز» آغاز می شود و به پایان می‌رسد. بنابراین پرسش اصلی این است که آیا دولت-ملت موجود ایرانی حاضر است آزادی ملت‌های ساکن ایران در تعیین سرنوشت خود را به رسمیت بشناسد؟ جلوگیری از تعین یافتن این حق در اشکال جدایی و استقلال‌طلبانه‌اش نیازمند پذیرفتن مفهوم متکثری از ملت، جامعه‌ی سیاسی، و تمرکززدایی از دولت است. اما تا آنجایی که نظامی مبتنی بر چنین مفهومی به لحاظ اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در تضاد کامل با واقعیت نظام سیاسی موجود ایران است، احقاق این امر تنها بر بنیان شکل‌گیری سوژه ی سیاسی جدیدی با درک متفاوتی از آزادی قابل تصور است. واکنش‌های اپوزیسیون به سخنان من گواهی بود به عدم تمایل ایشان به چنین تغییری در رویکرد سیاسی‌شان. و تا زمانی که چنین درک و تمایلی وجود نداشته باشد، چنین جریاناتی در جایگاهی نیستند که به گرایش‌های استقلال طلبانه از سوی به اصطلاح اقلیت‌ها خرده‌ بگیرند. این منطق مرکزگرا راهی به جز مطالبه تشکیل دولت ملی، برای رسیدن به حداقل‌های تضمین بقای خود، پیش پای اقلیت‌های ملی نمی‌گذارد.

پنجم، علیرغم تمایل برخی فعالین چپ به پذیرفتن این واقعیت، دوگانه ی شرق-غرب توضیح دهنده و توجیه‌کننده‌ی پیچیدگی‌های نظام سرکوب‌گر و سلطه‌جوی کنونی (که از تفاوت های نژادی-قومی-ملی تغذیه می کند) نیست. در عمل هم به خاطر شرایطی که جریان‌های رادیکال و اقلیت‌ها در آن دوست و هم‌پیمان قابل اطمینانی ندارند، تنها فرصت­های پیش رو برای این جریان‌ها استفاده از شکاف‌های نظم سیاسی و ژئوپولیتیک موجود است. گزاره‌ی استفاده احتمالی نیروهای سیاسی کردستان از خلا قدرت در ایران در صورت حمله‌ی آمریکا – احتمالی که دولت مرکزی را آشفته کرده است – فاقد هرگونه جانبداری از حمله نظامی آمریکا به ایران است. این صرفا بیان مصداق یک واقعیت و اصل اساسی در مناسبات قدرت و حیات سیاسی‌ست که نیروهای سیاسی عملگرا از چپ تا راست به آن واقف‌اند. به عنوان مثال، تحولات انقلاب فرانسه، روسیه یا چین بدون استفاده از رقابت‌ها و منازعات ژئوپلیتیک مختص زمانه‌شان به ثمر نمی‌رسیدند. تقریبا تمامی جنبش‌های آزادی‌بخش‌ ملی جهان، از جمله فلسطین، از این قبیل رقابت‌ها و تضادهای ژئوپلیتیک بهره می‌گیرند. در جامعه‌ی کردستان هم مانند جامعه‌ی ایران، طیف وسیعی از موافقان و مخالفان حمله ی نظامی آمریکا وجود دارند، اما نوع و مختصات پیش‌بینی‌های اینان برای استفاده از چنین خلا قدرتی کاملا متفاوت است. بنابراین اگر اپوزیسیون ایران می‌خواهد از احتمال وقوع چنین وضعیتی جلوگیری کند بهتر است به سمت تغییر درک سیاسی خود از مساله‌ی ملت، مفهوم آزادی و حق ملیت‌های ایرانی در تعیین سرنوشت خود حرکت کند. در غیر این صورت، به سیاق نکته‌ی پیشین، حق انتقاد از اقلیت‌های ملی برای استفاده از خلا قدرت احتمالی را پیشاپیش از خود سلب کرده است.

ششم، مساله ملی کرد، و مساله ملت‌ها در ایران به طور کلی‌تر، از مبارزه و ساختار طبقاتی، و نیز سلسله مراتب جنسیتی، جنسی و مبارزه علیه آنها جدایی ناپذیر است. تمامی اجتماعات سیاسی “انگاشته” هستند. آنچه “ملت” مدرن (به مثابه یک اجتماع انگاشته) را از اشکال پیشین هویت جمعی متمایز می‌کند شکل سیاسی ابراز حاکمیت آن است که مبتنی بر حق حاکمیت مدرن (sovereignty) است. امری که به نوبه خود مبتنی بر توسعه نظام‌مند روابط‌ سرمایه‌داری – به طور معین روند به اصطلاح “انباشت اولیه سرمایه” (Primitive Accumulation of Capital) – است. همانطور که اشاره شد، دولت-ملت ایران همانند تمامی دولت-ملت‌های متاخر نه برخاسته از توسعه روابط سرمایه‌داری در سطح‌ داخلی بلکه در مقابله با گرایش‌های استعماری سرمایه‌داریِ خارجی تشکیل شد. بنابراین، همانا این دولت-ملت مدرن آغاز کننده و پیش‌برنده اصلیِ انباشت اولیه (اصلاحات ارضی) و توسعه سرمایه‌داری در ایران بود. دولت-ملتی که هویتش مبتنی بر تحمیل همسان‌سازانه و خشونت‌بار یک زبان و فرهنگِ خاص (فارسی-تشیع) بر زبان‌ها و فرهنگ‌های دیگر بود. به این ترتیب، جغرافیای سیاسی ساختار طبقاتی سرمایه‌داری در ایران، و نیز مولفه‌های جمعیتی طبقات کارگر و زحمتکش و سرمایه‌دار و فرادست متاثر از، و منعکس‌کننده، توازن قوای نابرابر سیاسی بین هویت ملی غالب و هویت‌هایِ جمعی مغلوب است. و حاصل این امر مرکزی فربه و قوی و حاشیه‌‌هایی نحیف و مکتوم بوده است. در واقع، دسترسی به مناصب سیاسی مهم و تعیین کننده، که در یک اقتصاد سیاسی رانت‌مدار شرط لازم برای برخورداری از امکانات انباشت و دسترسی به منابع ثروت است، کاملا متاثر از فاصله افراد و گروه‌های از هسته سیاسی-فرهنگی-ایدئولوژیک دولت-ملت‌ موجود است. این امر به شکلی اجتناب ناپذیر ملت‌های غیر فارس و غیر شیعه را همواره در موقعیتی مادون قرار می‌دهد. به علاوه، این شرایط ترکیب جمعیتی طبقات فرودست و تحت استثمار را به شکل نامتوازنی به ضرر غیر فارسها و غیر شیعیان شکل می‌دهد. بی‌دلیل نیست که جغرافیای اقتصاد سیاسی توسعه‌نیافتگی و محرومیت منطبق بر جغرافیای هویتهایِ جمعیِ به حاشیه رانده شده است.

با این تفاصیل، واضح‌ است که یک استراتژی سیاسی چپ رادیکال-دموکراتیک محور، که صرفا حول “مبارزه طبقاتی” تبیین شده، امکان تولید یک پروژه هژمونیک سیاسی با چشم‌اندازی مطلوب را نخواهد داشت. در این راستا، برابری ملت‌ها و جنسیت‌ها باید از تبیین سنتی آن به مثابه “مقصد” نهایی جنبش ‌سوسیالیستی جدا گشته و به امر فوری و پراتیک سیاسی امروز این جنبش‌ بدل شود.


UN Confirms Iran Enriching Uranium in Excess of Nuclear Deal Limit


WASHINGTON — The United Nations’ atomic energy agency has confirmed Iran has surpassed the uranium enrichment limits spelled out in the 2015 nuclear deal.

A sign marks the building of the International Atomic Energy Agency, IAEA, in Vienna, Austria, March 5, 2013.

The International Atomic Energy Agency said its inspectors verified Monday that Iran has surpassed the 3.67% enrichment limit set in the accord, aimed at restraining Tehran’s ability to develop nuclear weapons in return for sanctions relief.

It did not specify by how much Iran exceeded the limit, but the Associated Press quotes a spokesman for Iran’s Atomic Energy Organization on Monday as saying Tehran had enriched uranium to “around 4.5%” purity.

Iran earlier said it could enrich uranium to 20% as it backs away from its commitments under the nuclear deal.

Uranium enriched to 5% is sufficient to produce fuel for nuclear power plants, but still far below the 90% needed for building a nuclear weapon.

 FILE - President Hassan Rouhani listens to explanations of  nuclear achievements in Tehran, Iran, April 9, 2018. Iran has broken the limit set on its stockpile of low-enriched uranium by the 2015 nuclear deal, and will raise its enrichment of uranium.
FILE – President Hassan Rouhani listens as he is being updated on Iran’s nuclear achievements, in Tehran, Iran, April 9, 2018.

U.S. President Donald Trump withdrew the United States from the nuclear deal last year and imposed tough sanctions on Iran.

Tehran has already pulled out of parts of the agreement and is threatening to move further and further away from it unless the remaining parties — Britain, China, France, Germany, and Russia — provide economic relief from the crippling U.S. sanctions.

WATCH: US warns Iran


‘Extremely concerned’

The European Union said it was “extremely concerned” about Tehran’s action.

“We strongly urge Iran to stop and reverse all activities that are inconsistent with the commitments” it had made under the international agreement, the EU said in Brussels.

Russia said it is concerned about Iranian action. But Kremlin spokesman Dmitry Peskov said it had warned that Trump’s withdrawal from the pact would have negative consequences for global security.

Trump has warned Iran that it “better be careful.”

National Security Adviser John Bolton added Monday that the U.S. “will continue to increase the pressure on the Iranian regime until it abandons its nuclear weapons program and ends its violent activities across the Middle East, including conducting and supporting terrorism around the world.”

Tehran long has insisted that its nuclear program is only for peaceful purposes.

Iran’s leverage

Columbia University researcher Richard Nephew, who was part of a U.S. team negotiating with Iran under Trump’s predecessor Barack Obama, said Tehran’s latest breaking of a nuclear deal commitment does not mean it is racing toward developing a nuclear weapon.

“What Iran is doing is going to shorten the timeline [for nuclear weapon development] by a measure of days, and in time, a measure of weeks,” Nephew told VOA Persian in a Monday interview. “But Iran still is a year away from being able to produce a nuclear weapon and will [remain so] for some time to come.”

But retired U.S. Marine Corps Lieutenant Colonel Dakota Wood, a senior defense researcher at the conservative Heritage Foundation in Washington, said Iran’s latest moves demonstrate the viability of its perceived nuclear weapons program.

“Because [Iran] didn’t have to dismantle any of its infrastructures under the [2015] deal, it can quickly continue exceeding the [low-enriched uranium] quantity limit of 300 kilograms and then further enrich [to higher purity],” Wood said in a separate VOA Persian interview Monday. “So going to 4.5% purity, being on a track to 20% and then ultimately to 90% if they decide to go down that path, really reveals the organic, inherent capabilities [Iran] has in its nuclear program.”

Both Wood and Nephew said they believe Iran is using its breaches of the nuclear deal as leverage to win diplomatic concessions from the West.





Iran Says it Will Break Uranium Stockpile Limit in 10 Days

FILE -  Behrouz Kamalvandi speaks during a press conference.
FILE – Behrouz Kamalvandi speaks during a press conference.

TEHRAN, IRAN – Iran will break the uranium stockpile limit set by Tehran’s nuclear deal with world powers in the next 10 days, the spokesman for the country’s atomic agency said Monday while also warning that Iran has the need for uranium enriched up to 20%, just a step away from weapons-grade levels.

The announcement indicated Iran’s determination to break from the landmark 2015 accord, which has steadily unraveled since the Trump administration pulled America out of the deal last year and re-imposed tough economic sanctions on Iran, sending its economy into free-fall.

The spokesman for Iran’s nuclear agency, Behrouz Kamalvandi, made the announcement during a press conference with local journalists at Iran’s Arak heavy water facility that was carried live on Iranian state television.

The development comes in the wake of suspected attacks on oil tankers last week in the region, attacks that Washington has blamed on Iran, and also as tensions have spiked between Iran and the United States, a year after President Donald Trump unilaterally withdrew America for the nuclear deal.

Kamalvandi acknowledged that the country already quadrupled its production of low-enriched uranium and said Tehran would increase uranium enrichment levels “based on the country’s needs.”

That increase could be to any level, from 3.67% which is the current limit set by the nuclear deal.

Iran’s needs 5% enrichment for its nuclear power plant in the southern Iranian port of Bushehr and it also needs 20% enrichment for a Tehran research reactor, the spokesman said.

When uranium is mined, it typically has about 140 atoms of this unwanted isotope for every atom of U-235. Refining it to the purity of 3.67%, the level now allowed by the nuclear deal means removing 114 unwanted atoms of U-238 for every atom of U-235.

Boosting its purity to 20% means removing 22 more unwanted isotopes per atom of U-235 while going from there to 90% purity means removing just four more per atom of U-235, he noted. Ninety percent is considered weapons-grade material.

That means going from 20% to 90% is a relatively quicker process, something that worries nuclear nonproliferation experts.

US Resident Freed by Iran to Trump: ‘Get Back Your Hostages’

US Resident Freed by Iran to Trump: ‘Get Back Your Hostages’

By Associated Press

Nizar Zakka speaks during his meeting with Lebanese Prime Minister Saad Hariri, at the governmental palace in Beirut, Lebanon, June 11, 2019.
Nizar Zakka speaks during his meeting with Lebanese Prime Minister Saad Hariri, at the governmental palace in Beirut, Lebanon, June 11, 2019.

BEIRUT – A Lebanese man and permanent U.S. resident who was released after spending years in an Iranian prison called on President Donald Trump and Western countries to “please get back your hostages from Iran,” adding that he saw American detainees during his nearly four-year imprisonment.

In an interview with The Associated Press, Nizar Zakka said he was subjected to “all kinds of torture,” both physical and mental, during his detention in the notorious Evin prison in Tehran, including standing on one leg for hours, extended periods of interrogation and lack of food.

“Nobody on earth deserves such suffering,” he said in the 30-minute emotional interview during which he broke down in tears at one point.

Zakka, an information technology expert, was arrested in Iran in September 2015 while trying to fly out of Tehran. He had just attended a conference there at the invitation of one of the country’s vice presidents. The following year, he was sentenced to 10 years in prison after authorities accused him of being an American spy — allegations he and his associates vigorously reject.

He was released Tuesday and flew back to his native Lebanon, amid heightened tensions between the U.S. and Iran. Last year, the Trump administration decided to withdraw from the 2015 nuclear deal and re-impose heavy sanctions on Iran. The past weeks have witnessed a flurry of diplomatic activity to ease tensions and salvage the landmark deal.

Zakka is one of several prisoners with either dual nationality or links to the West held in the Islamic Republic’s prisons. It was not clear why Iran decided to act now, after years of Lebanese officials asking for his release.

“In my opinion, it was good timing for the Iranians, and especially they had a request from the President of the Lebanese Republic,” Zakka said. “They took this opportunity to send also a message … de-escalating tensions within the region.”

Zakka told the AP that during his detention he met several Westerners held in Iran, and for two years shared a cell with Chinese-American Xiyue Wang, a Princeton University graduate student sentenced to 10 years behind bars after being accused of “infiltrating” the country and sending confidential material abroad.

“I really ask President Trump to not leave Xiyue behind and other Americans behind, please,” he said.

Zakka also said Nazanin Zaghari-Ratcliffe, an Iranian-British woman, was held in the same building where he was until she was moved to the women’s section inside Evin prison.  She is currently serving a five-year prison sentence for allegedly planning the “soft toppling” of Iran’s government while traveling with her young daughter.

Zakka added that Iranian-American Siamak Namazi was held in a cell “almost two meters away” from his, while the man’s father Baquer Namazi was held on a floor above. Both father and son are serving a 10-year sentence after they were convicted of collaborating with a hostile power.

Asked whether he met former FBI agent Robert Levinson, who vanished in Iran in 2007 while on an unauthorized CIA mission, Zakka said: “We heard some stories. Some people told me that they saw him. It wasn’t confirmed stories.”

Zakka called on the “American Congress, American administration and all Western countries, please get back your hostages in Iran.”

“I will take the opportunity to speak to the American Congress and to the American administration and to all the Western countries, please get back the hostages in Iran. Get them back home. They deserve to be back home,” Zakka added.

Zakka, 52, described how he was detained as he was headed to the airport in a taxi on Sept. 18, 2015, after a visit to Iran following an invitation by one of its vice presidents. “I was stopped by a civilian car and taken by people in civilian clothes. They took me as a hostage since then. I didn’t know anything. They blindfolded me and they took me to a place for almost 40 days. I didn’t know where I am.”

He added that the men told him that they are members of the intelligence department of the Revolutionary Guard and that they control the country.

“We decide. We are the judge. We are everything,” he recalled them saying.

كۆسپه‌كانی ئایین له‌ سه‌ر ڕێگای كوردایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی

كۆسپه‌كانی ئایین له‌ سه‌ر ڕێگای كوردایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی

Amin Khawaleh

ئه‌مین خه‌واله‌ رۆژنامه‌نووس و هه‌واڵنێر

ئه‌مین خه‌واله‌ رۆژنامه‌نووس و هه‌واڵنێر

٩ی مانگى ژوئن ٢٠١٩ی زایینى

ئایین و نه‌ته‌وه‌ دوو بابه‌تی سه‌ره‌كی و جیاواز كه‌ هه‌موو كات به‌رانبه‌ر یه‌كتری و دژی یه‌كتری ڕاوه‌ستاون و جاری وا هه‌یه‌ دژی یه‌كتر و بگره‌ وه‌كوو كۆسپ و له‌مته‌رێك بوونه‌ته‌ هۆی به‌ لاڕێدا بردنی خه‌بات و بزووتنه‌وه‌یه‌كی ڕه‌وا كه‌ سه‌ركه‌وتن و داهاتی چاكی لێ به‌دی ده‌كرا.

له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زرانی شارستانییه‌ت و به‌رفراوانی نه‌ته‌وه‌كان ئایین وه‌كوو كوسپ و ڕێگرێك بووه‌ته‌ هۆی په‌ره‌نه‌ستاندن و لاوازی نه‌ته‌وه‌كان و له‌م نێوانه‌دا كورد وه‌كوو كۆنترین نه‌ته‌وه‌ی مێژوو و خاوه‌ن شارستانییه‌تێكی جوان و ڕێك و پێك و ناوچه‌ و میزوپۆتامیایه‌كی به‌رچاو زیاتر له‌ نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ بووه‌ته‌ قۆربانی نه‌ته‌وه‌ و بیر و بڕوا دواكه‌وتووه‌كانی نه‌ته‌وه‌كه‌ی و دواكه‌وتوویی و دووبه‌ره‌كی و بگره ده‌یان شه‌ڕی براكوژی له‌ نێوان خۆیان دا.

سه‌لاحه‌دینی ئه‌ییووبی وه‌كوو سه‌رۆك عێلێكی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و ده‌ست رۆیشتوو زنجیره‌ میرایه‌تی ئه‌ییووبیانی له‌ وڵاتی میسر پێك هێنا به‌ڵام ته‌نانه‌ت جارێك دوای مافی كوردی نه‌كرد و دیفاعی له‌ مافی ڕه‌وای نه‌ته‌وه‌كه‌ی نه‌كرد و ته‌نانه‌ت له‌ گه‌ڵ ئه‌فسه‌ره‌ پایه‌به‌رزه‌كانی سۆپاكه‌ی كه‌ زۆربه‌یان كورد بوون به‌ زمانی عه‌ره‌بی ئاخافتنی كردووه‌ و قه‌ت شانازی به‌ كورد بوونی نه‌كردووه‌ و هه‌موو جارێك باسی له‌وه‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌و مۆسۆڵمانێكی كورده‌ كه‌ واته‌ خزمه‌تی ته‌نیا به‌ ئایین و مه‌زهه‌ب كردووه‌ و هیچ دڵسۆزییه‌كی بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆی نه‌بووه‌.

salahelden Eiubi
زۆرن ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ درێژایی مێژوو له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی بیر و بڕوای ئایینی و تێكه‌ڵ به‌ ئیسلام و مه‌زهه‌بیان بووه‌ به‌ڵام ئاستی نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستیان هه‌موو كات له‌ سه‌ر ئایینه‌كه‌یان بووه‌ بۆ وێنه‌ نه‌مر قازی مۆحه‌ممه‌د وه‌كوو هه‌مووان ئاگادارن و خزمه‌تی به‌ڕێزیان له‌ ئاست نه‌ته‌وه‌كه‌یان بۆ ساڵانێكی زۆر پایه‌داره‌ و ئه‌مێنێته‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئایینی له‌ دایك بووه‌ و په‌روه‌رده‌ كراوه‌ به‌ڵام مێژوو هه‌تا هه‌تایه‌ شانازی به‌ بوونی وه‌كوو كه‌سێكی نیشتمانپه‌روه‌ر ئه‌كات و ناوی به‌رزیان هه‌تا هه‌تایه‌ وه‌كوو ئه‌ستێره‌یه‌كی پرشنگدار ئه‌دره‌وشیته‌وه‌. دوابه‌دوای سه‌ركه‌وتنی بزووتنه‌وه‌ی گه‌لانی بنده‌ستی ئێران و هاتنه‌ سه‌ر كاری ڕژیمی كۆماری ئیسلامی ئیسلامی ئێران له‌ ساڵی ١٢٥٧ هه‌تاوی به‌ یارمه‌تی و ئه‌مه‌گداری نه‌ته‌وه‌ی كورد وه‌ك ئاگادارین ڕێبه‌ری ئایینی ئه‌وان خۆمه‌ینی خوێن ڕێژ فه‌رمانی خه‌باتی دژی كوردان ڕاگه‌یاند و ئه‌وانی به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی دژی بزووتنه‌وه‌ی ناڕه‌واكه‌ی ناودێر كرد له‌ هه‌مان كاتدا و دوابه‌دوای رێگه‌پێنه‌دانی رێبه‌رانی گه‌لی كورد بۆ ئه‌نجۆمه‌نی پاڕله‌مانی ئه‌و ولاته‌ و فه‌رمانی كوشتن و ئازاردانیان شه‌ڕێكی قورسی ٢٨ ڕۆژه‌ له‌ گه‌ڵ رژیمی جه‌نایتكاری خۆمه‌ینی له‌ نێوان ئه‌وان و ئۆپۆزیسیونی پارته‌ دژبه‌ره‌كانی ئه‌و رژیمه‌ له‌ شاری سنه‌ سه‌ر به‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان هاته‌ ئاراوه‌ كه‌ جه‌ماوه‌ری كوردستان و پێشمه‌رگه‌ گیان له‌ سه‌رده‌سته‌كانی نه‌ته‌وه‌ی كورد به‌ربه‌ره‌كانی و خۆڕاگرییه‌كی چاكیان له‌ خۆیان نواند هه‌تا له‌ ئاكام دا به‌ پێشنیاری ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی بڕیاری وتووێژ درا له‌ نێوان ئه‌نجۆمه‌نی بززوتنه‌وه‌ی ئێران و ڕێبه‌رانی گه‌لی كورد پێك هاتوو له‌ نه‌مر شێخ عێزه‌دین حۆسه‌ینی و شه‌هید دوكتور قاسملوو و سه‌ڵاحی مۆهته‌دی و چه‌ن كه‌سی دیكه‌ و ئه‌حمه‌دی مۆفتی زاده‌ ڕێبه‌ری گرووپی ئایینی مه‌كته‌بی قورعان كه‌ خۆیان وه‌كوو هێزێكی ئایینی شوڕشگێری و نوێنه‌ری مه‌زهه‌بی سوننه‌ و كورد ده‌ناساند. له‌ لایه‌كی دیكه‌ش ره‌فسه‌نجانی، به‌هه‌شتی وتاڵه‌قانی وه‌كوو نوێنه‌رانی شوورای بزووتنه‌وه‌ی كۆماری ئیسلامی رژیمی ئێران هاتنه ناوشاری سنه‌ و ئاماده‌ی دانیشتن و كۆبوونه‌وه‌ بوون له‌ گه‌ڵ نوێنه‌رانی گه‌لی كورد بۆ چاره‌سه‌ری گرفته‌كان و دانی مافه‌ ڕه‌واكانی نه‌ته‌وه‌ی كورد به‌و گه‌له‌ چه‌وساوه‌ و سته‌م لێكراوه‌. به‌ وته‌ی شایه‌د حاڵێك رێزدار دوكتۆر حۆسه‌ین خه‌لیقی كه‌ خۆی وه‌كوو به‌شداری كۆبوونه‌وه‌كه‌ بووه‌ و دواتری وه‌كوو بیره‌وه‌ریه‌ك باسی لێده‌كا و ده‌یگێڕێته‌وه‌ ئه‌حمه‌دی مۆفتی زاده‌ی وه‌كوو كه‌سێكی خه‌یانه‌تكار پێش ئاماده‌بوونی نوێنه‌رانی گه‌لی كورد له‌ گه‌ڵ به‌رپرسانی رژیمی ئێران كۆبوونه‌وه‌ ئه‌كات و ئه‌بێته‌ به‌ربه‌ستێك بۆ به‌ ئاكام گه‌یشتنی كۆبوونه‌وه‌ی دووقۆڵی گه‌لی كورد و نوێنه‌رانی ئه‌نجۆمه‌نی رژیمی ئێران و دواتریش له‌ چه‌ن شوێن و جێگای جوربه‌جۆر هه‌موو كات ده‌ست له‌ سه‌ر گیرفانی ده‌كوتێ و ده‌ڵێت خۆدمۆختاری له‌ گیرفانماندایه‌ و هیچ به‌ربه‌ستێك نه‌ماوه‌ به‌ڵام له‌ ڕاستی دا داهاتی به‌رگری قاره‌مانانه‌ی 28 رۆژی گه‌لی كورد و جه‌ماوه‌ری نیشته‌جێی شاری سنه‌ی زۆر هه‌رزان به‌ لایه‌نی داگیركه‌ر دۆڕاند و دواتریش وه‌كوو خۆی له‌ به‌ڵگه‌ و نووسراوه‌كانی دا له‌ كتێبی ده‌رباره‌ی كوردستان باسی ده‌كات چه‌ندی جار وه‌بیری ده‌سه‌ڵاتدارانی هێناوه‌ته‌وه‌ كه‌ چه‌كی و چۆڵی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانی ته‌سلیمی پاده‌گانه‌ سه‌ربازیه‌كانی رژیم كردووه‌ و ئێستا به‌رپرسانی رژیم له‌ شاره‌ كورده‌كان فیشه‌كی پێ ناده‌ن بۆ به‌رگری له‌ سنووره‌كانی به‌ وته‌ی ئه‌وان ئێران و به‌رگری دژی گه‌لانی ناڕازی بزووتنه‌وه‌ی كۆماری ئیسلامی. دواتر جه‌ماوه‌ری دانیشتووی كوردستان به‌ ڕق و كینه‌یه‌كی زۆره‌وه‌ ئه‌و درووشمه‌یان دووپات ئه‌كرده‌وه‌: “ئه‌حمه‌دی مۆفتی زاده – ڕه‌نجی كوردی به‌ با دا” و ده‌یان درووشمی هاوشێوه‌ی دیكه‌.

له‌ به‌شێك له‌ كتێبی “كورده‌كان چی ده‌ڵێن” له‌ نووسینی قادر عه‌بدوڵا كه‌ هاوكات بووه‌ له‌ گه‌ڵ هه‌وڵه‌ بێ ئاكامه‌كانی ئه‌حمه‌دی مۆفتی زاده بۆ وه‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات له‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كانی كوردستانی رۆژهه‌ڵات نووسه‌ر باس له‌وه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت : ده‌وڵه‌تی ئێران هه‌موو ناوچه‌ كوردنشینه‌كانی له‌ ورمێ هه‌تا سنه‌ كردووه‌ته‌ سێ پارچه‌ و هه‌ر پارچه‌یه‌كی داوه‌ته‌ ده‌ست بوونه‌وه‌رێكی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ی ده‌ركه‌وته‌ له‌ تووره‌كه‌ی ئێمپریالیزم. بوونه‌وه‌ری یه‌كه‌م كه‌سێكی به‌ختگه‌ڕاوه‌یه‌ به‌ ناوی ئه‌حمه‌دی مۆفتی زاده‌ كه‌ گه‌لی كورد به‌ گشتی نه‌فره‌تیان لی هه‌یه‌ و لێی بێزارن، ئه‌م كه‌سه‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت پێی ده‌ڵێت عه‌للامه‌ به‌ واتی زانا و مامۆستا بڕی حه‌وت سه‌د بۆ هه‌شت سه‌د كه‌سی چه‌قۆكێش و شه‌قاوه‌ و بێكار و برسی له‌ ده‌وری خۆی كۆكردووته‌وه و مانگانه بڕی هه‌زار و حه‌وسه‌د هه‌شت سه‌د تمه‌نیان پێ ئه‌دات و به‌ ناوی لایه‌نگری كۆماری ئیسلامی له‌ سنه‌ تا سه‌رده‌شت سنووره‌كانی دژ كرده‌وه‌ی پارته‌ كوردییه‌كان بۆ كۆماری ئیسلامی پاراستووه‌ و بووه‌ته‌ به‌ره‌نگاری حیزبه‌ چه‌كداره‌كان و جه‌ماوه‌ری ناڕازی كوردستان.‌

دواتریش وه‌كوو ئاگادارین به‌ هۆی سه‌ره‌ڕۆیی و داواكارییه‌كانی له‌ رژیمی ئێران كه‌وته‌ به‌ر ڕق و كینه‌ و كه‌م مه‌یلی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و رژیمه‌ و بۆ ماوه‌ی ساڵانێكی زۆر حۆكمی به‌ندكران و ئه‌شكه‌نجه‌ی به‌ سه‌ر دا سه‌پا و دواتریش دوای ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆر گیانی له‌ سه‌ر خزمه‌ت به‌ رژیمی ئێران دانا به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ په‌یڕه‌وان و دواكه‌وتووانی ئایینه‌كه‌ی رۆژ له‌ گه‌ڵ رۆژ ته‌شه‌نه‌یان كردووه‌ و بوونه‌ته‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ بۆ دوا رۆژی نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و ئه‌گه‌ری به‌ لاڕی دابردنی چه‌ن سال خه‌بات و ره‌نج و تێكۆشان و چه‌ند هه‌زار شه‌هید و گیانبه‌ختكردوو.

له‌ باشووری كوردستانیش گرووپه‌كانی كۆمه‌ڵی ئیسلامی و بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی و ده‌یان گرووپ و تاقمی هاوشێوه‌ به‌ رێبه‌رایه‌تی كه‌سانێكی وه‌كوو عه‌لی باپیر و مه‌لا كرێكار بوونه‌ته‌ كوسپ و رێگر له‌ ڕێگای خه‌باتی گه‌لی كورد و زۆر جار له‌ سه‌ر بڕوا ئایینیه‌كانیان خه‌یانه‌تیان به‌ جه‌ماوه‌ر و پێشمه‌رگه‌كانی پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان نیشته‌جێی باشوور كردووه‌ وه‌كوو خه‌یانه‌تی عه‌لی باپیر و هێنانی كۆمه‌ڵێكی زۆری به‌رچاوی چه‌كدار و پاسدار بۆ سه‌ر باره‌گاكانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و چاوساغی كردنیان له‌ ساڵه‌كانی سه‌ره‌تای سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی كوردانی باشوور به‌ سه‌ر هێزه‌كانی رژیمی به‌عسی عێراق و ئازاد كردنی ئه‌و پارچه‌ی كوردستان.

به‌ داخه‌وه‌ له‌ ئێستاش دا به‌رته‌سكی بیركردنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان بووه‌ته‌ هۆی پێكهاتنی ده‌یان گرووپی ئیسلامی تۆندئاژۆ وه‌كوو ئه‌نساری ئیسلام و ئه‌نساری سۆننه‌ و سه‌له‌فی و ده‌یان گرووپی هاوشێوه‌ هه‌ر بۆیه‌ش گرووپه‌ تێرۆریستیه‌كانی وه‌كوو ئه‌لقاعیده و داعیش زۆر به‌ ئاسانی خۆیان ئه‌خزێننه ناو كۆمه‌ڵگا و جه‌ماوه‌ر و جێگای خۆیان ئه‌كه‌نه‌وه‌ و بیر و بڕوا پیسه‌كانیان له‌ دڵی كۆمه‌ڵگا دا جێگر ئه‌كه‌ن و ئه‌بنه‌ كۆسپ و به‌ لاڕێدابردنی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌كه‌مان و زۆر جار خوازراو یان نه‌خوازراو خزمه‌ت به‌ دوژمن و رژیمه داگیره‌كه‌ره‌كانی وڵاتانی بنیده‌ستی هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان وه‌كوو ڕژیمی كۆماری ئیسلامی ئێران و رژیمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ وڵاتی سووریه.


ئه م نوستراوه ده توانن بۆ فۆرمه تى پى دى اف دابه زینێن

: كۆسپه‌كانی ئایین له‌ سه‌ر ڕێگای كوردایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی


World Bank: Iran Likely to Suffer Worse Recession Than Previously Thought

World Bank: Iran Likely to Suffer Worse Recession Than Previously Thought

June 05, 2019 7:40 PM

16x9 Image

Michael Lipin

By: Michael Lipin

WASHINGTON —The World Bank says Iran is likely to experience an even worse recession this year than previously thought, as U.S. sanctions largely choke off oil exports that have been Tehran’s main revenue source.

In its latest Global Economic Prospects report published Wednesday, the Washington-based institution that provides loans to countries said it expects Iran’s Gross Domestic Product to shrink by 4.5% this year, a steeper contraction than its earlier estimate of negative 3.6% GDP growth for 2019.

“The oil industry is an important part of Iran’s economy, and its oil production is clearly going to drop because of the new U.S. sanctions,” said Patrick Clawson, research director for the Washington Institute for Near East Policy, in a VOA Persian interview on Wednesday.

The Trump administration imposed a total, unilateral ban on Iranian oil exports on May 2 as part of its campaign of “maximum pressure” on Iran to negotiate an end to its perceived malign behaviors. It had issued sanctions waivers to eight of Iran’s oil customers in November to allow them to keep importing Iranian crude for six months, but later said it would not renew those waivers and would require those customers to reduce such imports to zero.

FILE - People conduct their business at the Grand Bazaar in Tehran, Iran, Feb. 7, 2019.
FILE – People conduct their business at the Grand Bazaar in Tehran, Iran, Feb. 7, 2019.

U.S. economist Steve Hanke of Johns Hopkins University in Baltimore told VOA Persian in another Wednesday interview that Iran’s internal economic problems also are to blame for its worsening recession. “Iran is very corrupt, has very little economic freedom, and it’s hard to start a business there because Iran is not really a free market or liberal economy,” Hanke said.

Transparency International, a Berlin-based civil society organization that monitors global corruption, has ranked Iran 138 out of 180 countries in its Corruption Perceptions Index.

Iran’s other low global economic rankings include 155 out of 180 nations in the Economic Freedom Index of the Washington-based Heritage Foundation, a conservative public policy institute, and 128 out of 190 governments in the World Bank’s Ease of Doing Business index.

The World Bank’s new report also said Iran’s year-on-year inflation rate has risen sharply from about 10% in the middle of last year to about 52% in April. It said the depreciation of Iran’s rial since May 2018, when the U.S. announced it would re-impose sanctions on Iran, has contributed to the rising inflation. The rial’s slump versus the dollar in Iran’s unofficial currency market has made dollar-denominated imports more expensive for Iranians.

Clawson said Iran’s inflation is high primarily because it is relying on printing money to finance its spending. “The Iranian government is not bringing in enough revenue to pay for its expenses, so it is borrowing money from the banking system to cover the difference, and that is driving inflation,” he said.

Hanke, who says he is the only economist outside Iran to measure its inflation with high frequency, told VOA Persian that he calculated Iran’s actual inflation rate to be 113% on Wednesday, much higher than the World Bank’s latest reading.

The World Bank’s projection of a 4.5% contraction in Iran’s GDP this year is not as bad as the 6% contraction predicted by the International Monetary Fund, another global lending agency, in its latest report from April. The World Bank also said it expects economic growth in Iran to return next year “as the impact of U.S. sanctions tapers off and as inflation stabilizes.” It projected a 0.9% rise in Iran’s GDP for 2020.

Hanke declined to make his own predictions for Iran’s economic performance, saying any forecasts for a nation such as Iran are problematic because they rely on guesswork.

This article originated in VOA’s Persian Service

Michael Lipin

Michael covers international news for VOA on the web, radio, and TV, specializing in the Middle East and East Asia Pacific. Follow him on Twitter @Michael_Lipin

US Carrier in Persian Gulf Region Seen as Clear Signal to Iran

US Carrier in Persian Gulf Region Seen as Clear Signal to Iran

FILE - The Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln transits the Strait of Gibraltar, entering the Mediterranean Sea, April 13, 2019.

FILE – The Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln transits the Strait of Gibraltar, entering the Mediterranean Sea, April 13, 2019.

Under a starry sky, U.S. Navy fighter jets catapulted off the aircraft carrier’s deck and flew north over the darkened waters of the northern Arabian Sea, an unmistaken signal to Iran that the foremost symbol of the American military’s global reach is back in its neighborhood, perhaps to stay.

The USS Abraham Lincoln, with its contingent of Navy destroyers and cruisers and a fighting force of about 70 aircraft, is the centerpiece of the Pentagon’s response to what it calls Iranian threats to attack U.S. forces or commercial shipping in the Persian Gulf region. In recent years, there has been no regular U.S. aircraft carrier presence in the Middle East.

U.S. officials have said that signs of heightened Iranian preparations to strike U.S. and other targets in the waters off Iran as well as in Iraq and Yemen in late April emerged shortly after the Trump administration announced it was clamping down further on Iran’s economy by ending waivers to sanctions on buyers of Iranian crude oil.

The administration went a step beyond that on Friday, announcing penalties that target Iran’s largest petrochemical company.

On Saturday, the Lincoln was steaming in international waters east of Oman and about 200 miles from Iran’s southern coastline. One month after its arrival in the region, the Lincoln has not entered the Persian Gulf, and it’s not apparent that it will. The USS Gonzalez, a destroyer that is part of the Lincoln strike group, is operating in the Gulf.

All interactions ‘safe and professional’

Rear Adm. John F. G. Wade, commander of the Lincoln strike group, said Iran’s naval forces have adhered to international standards of interaction with ships in his group.

“Since we’ve been operating in the region, we’ve had several interactions with Iranians,” he said. “To this point all have been safe and professional — meaning, the Iranians have done nothing to impede our maneuverability or acted in a way which required us to take defensive measures.”

FILE - An F/A-18E Super Hornet lands on the flight deck of the Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln in the Arabian Sea, May 20, 2019.
FILE – An F/A-18E Super Hornet lands on the flight deck of the Nimitz-class aircraft carrier USS Abraham Lincoln in the Arabian Sea, May 20, 2019.

The Lincoln’s contingent of 44 Navy F-18 Super Hornets are flying a carefully calibrated set of missions off the carrier night and day, mainly to establish a visible U.S. “presence.” As an apparent result, Iran seems to have tinkered with its preparation for potential attacks, Marine Gen. Frank McKenzie, the head of Central Command, said Saturday.

He said on Friday that he thinks Iran had been planning some sort of attack on shipping or U.S. forces in Iraq. Two other officials, speaking on condition of anonymity to discuss sensitive details, said Iran was at a high state of readiness in early May with its ships, submarines, surface-to-air missiles and drone aircraft.

“It is my assessment that if we had not reinforced, it is entirely likely that an attack would have taken place by now,” McKenzie said.

In an interview on the bridge, or command station, of the Lincoln with reporters who are traveling with him throughout the Gulf region, McKenzie said the carrier has made an important difference.

FILE - In this April 14, 2018, photo, then-Marine Lt. Gen. Kenneth "Frank" McKenzie Jr. speaks during a media availability at the Pentagon in Washington. McKenzie, now the top commander of U.S. forces in the Mideast, says Iran appears to have decided to "step back and recalculate" in response to a U.S. military buildup in the Persian Gulf area.
FILE – In this April 14, 2018, photo, then-Marine Lt. Gen. Kenneth “Frank” McKenzie Jr. speaks during a media availability at the Pentagon in Washington. McKenzie, now the top commander of U.S. forces in the Mideast, says Iran appears to have decided to “step back and recalculate” in response to a U.S. military buildup in the Persian Gulf area.

‘We are looking hard at them’

“We believe they are recalculating. They have to take this into account as they think about various actions that they might take. So we think this is having a very good, stabilizing effect,” he said.

“They are looking hard at the carrier because they know we are looking hard at them,” McKenzie added.

He said earlier in the week that he had not ruled out requesting additional defensive forces to bolster the deterrence of Iran, whose economy is being squeezed hard by U.S. sanctions after President Donald Trump pulled the U.S. last year from the 2015 nuclear deal between Tehran and world powers. The U.S. already has announced plans to send 900 additional troops to the Mideast and extend the stay of 600 more as tens of thousands of others also are on the ground across the region.

Iran’s influential Revolutionary Guard has said it doesn’t fear a possible war with the U.S. and asserted that America’s military might has not grown in power in recent years. “The enemy is not more powerful than before,” the Guard spokesman, Gen. Ramazan Sharif, said in late May.

The U.S. has accused Iran of being behind a string of recent incidents, including what officials allege was sabotage of oil tankers off the coast of the United Arab Emirates.

McKenzie spent two days aboard the Lincoln to confer with naval commanders, observe both daytime and nighttime flight operations, and to thank crew members. Their deployment plans were disrupted when the White House approved McKenzie’s request in early May that the Lincoln cut short its time in the Mediterranean Sea and sail swiftly to the Arabian Sea.

“I am the reason you are here,” the general said in an all-hands announcement to the nearly 6,000 personnel on the Lincoln Friday night, shortly after he flew aboard by Navy helicopter from Oman.

Intent was to stabilize

“I requested this ship because of ongoing tensions with Iran,” he said. “And nothing says you’re interested in somebody like 90,000 tons of aircraft carrier and everything that comes with it. Our intent by bringing you here was to stabilize the situation and let Iran know that now is not the time to do something goofy.”

FILE - A U.S. Air Force B-52 strategic bomber flies over Pabrade during a military exercise north of Vilnius, Lithuania, June 16, 2016.
FILE – A U.S. Air Force B-52 strategic bomber flies over Pabrade during a military exercise north of Vilnius, Lithuania, June 16, 2016.

McKenzie also requested, and received, four Air Force long-range B-52 bombers. They were in the region 51 hours after being summoned and were flying missions three days later. They are now operating from al-Udeid air base in Qatar. There had been no U.S. bomber presence in the Gulf region since late February.

In an interview Friday after speaking with B-52 pilots at al-Udeid, McKenzie said it’s hard to know whether that gap in a bomber presence had emboldened the Iranians.

‘Pretty quiet’

“Cumulatively, the fact that we had drawn down in [the Mideast] may have had an effect on Iranian behavior,” he said. “We do know that bringing stuff back in seems to have had an effect on their behavior,” noting that there have been no Iranian attacks on U.S. forces.

On Saturday aboard the Lincoln, McKenzie was asked whether there have been any incidents between Iranian and American naval forces in recent weeks.

“No, actually, I think things are pretty quiet right now,” he said.

ڕەوشی نالەباری پەنابەران لە وڵاتی تورکیا

ڕەوشی نالەباری پەنابەران لە وڵاتی تورکیا

 ئه‌مین خه‌واله‌ رۆژنامه‌نووس و هه‌واڵنێر

Amin Khawaleh

١ ماه مى ٢٠١٩

پەنابەر و پەناخواز- کۆچبەر

چەمک و دەستەواژەی پەنابەر و پەناخواز بابەتێکی بەرچاوی ئەم ڕۆژانەی میدیا و ناوەندە هەواڵنێریەکان کە زۆر جار کەڵکی لێ وەرگیراوە و کەسانێک یان لایەنێک بۆ بەرژەوەندی مافەکانی خۆیان و هەلی دەربازبوون لە قەیرانێکی کاتی گواستوویانەتەوە و مافی پەنابەری ڕاستەقینە لەم نێوانە دا پێشێل کراوە.

پەنابەر لە مانای وشە و ڕەستە دا بە کەسێک ئەگوترێت کە بە پێی پێوه‌ره‌كانی كۆنوانسیۆنی ژنێڤ به‌ ناچار و لە ژێر گوشار لە شار و زێدی لە دایک بوونی خۆی دوورکەوتبێنەوە و هەڕەشەی زیندان و ئەشکەنجە و زۆر جار سووکایەتی جەستەیی و ئێعدامی لە سەر بێت، كه‌ واته‌ به‌ پێی ئه‌م مانایه‌ په‌نابه‌ر به‌ كه‌سێك ئه‌گۆترێت كه‌ به‌ هۆكاری نه‌ته‌وه‌، ئایین و بیر و باوه‌ڕی سیاسی یان ئه‌ندامه‌تی رێكخراوێكی سیاسی ناچار ئه‌بێت ژیانی په‌رته‌وازه‌یی و غۆربه‌ت هه‌ڵبژێرێت.

لە هەمان کاتدا کۆچبەر بە پێی مەیل و رەزامەندی خۆی و زۆر جار بۆ گۆڕانکاری بواری ئابووری خۆی و بنەماڵەکەی لە شاری خۆی بۆ شارێکی دیکە یان وڵاتێکی جیاواز کۆچ ئەکات و هیچ گوشار و هەڕەشەیەک لە سەر خۆی و بنەماڵەکەی نیە و تەنیا بۆ ڕێکخستنی ژیانێکی نوێ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی بە جێ ئەهێڵێت و دواتر بە بێ هیچ کێشەیەک ئەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی لێرەدا زۆر جار کۆچبەران ئەچنە جەستەی پەنابەر و پەناخواز و بە شێواز و مێتودی جوراوجۆر ڕوو ئەکەنە وڵاتە رۆژئاواییەکان و زۆر جار ئه مریکا و وڵاتانی ئه مریکای باکوور و ئۆسترالیا و هتد.

بە پێی دوایین ئامارەکان لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوو دا ڕێژەی پەنابەرانی دونیا و ئەوانەی لە زێدی نیشنەجێبوونی خۆیان دوورکەوتوونەوەتەوە گەیشتووەتە زیاتر لە ٦٨ ملوێن کەس کە زۆربەیان بە هۆی شەڕ و نائارامی لە وڵاتەکەیان یان بە هۆی هەڕەشەی ئایینی، نەتەوەیی، ڕەگەزی و پێوەندی لە گەڵ گرووپە سیاسیەکانی دژبەری وڵاتەکەیان لە ژێر گوشار و هەڕەشە دا ناچار بوون وڵاتەکەی خۆیان بە جێبهێڵن و ڕوو بکەنە وڵاتانی ئۆروپایی و ڕۆژئاوا.

کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران ۆ كێشه ى په نا به ران له توركیا

بە پێی سەرچاوەکان و دوایین ئامارەکانی بەردەست زۆرترین ڕێژەی پەنابەران و پەناخوازان لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەتی لە وڵاتانی وەک ئەفغانستان،سوریا، عێراق، ئێران و سوومالی و چەن وڵاتێکی دیکەی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوینەوەن. هاوکات بۆ ماوەی چوار ساڵی ئازگار و بەردەوام وڵاتی تورکیا زۆرترین ڕێژەی پەناخوازانی لە ناوخۆی وڵاتەکەی ڕاگرتووە کە بە پێی دوایین ئامارەکانی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران تا کۆتایی ساڵی ٢٠١٨ وڵاتی تورکیا ٣.٥ ملوێن پەنابەری لە وڵاتەکەی دا ڕاگرتووە کە زۆرترین ڕێژە نزیکی ٢.٥ ملوێن کەس لەم ڕێژە جەماوەریسوریان کە بە هۆی شەڕ و نائارامی وڵاتەکەیان ناچار روویان کردووەتە وڵاتی دراوسێی خۆیان تورکیا، دوای وڵاتی سوریا پەناخوازانی ئەفغانی بە ڕێژەی ١٤٩ هەزار کەس لە پلەی دووهەم، عێراق بە ١٤٢ هەزار لە پلەی سێهەم و پەنابەرانی ئێرانی ٣٩ هەزار کەس کە ڕێژەیەکی زۆریان کوردن و لە کۆتایی دا وڵاتانی سوومالی و سوودان و چەن شوێنی دیکە ٥ هەزار پەناخوازیان نیشتەجێی تورکیایە.

ئامانجی سەرەکی لەوەی ئەو هەموو ڕێژە جەماوەرە لە هەموو دونیا ڕوو ئەکەنە وڵاتانی وەکوو تورکیا، یوونان، مالیزی، ئەرمەنستان و چەن شوێنی دیکە ڕۆیشتن بەرەو وڵاتێکی سێهەمە لە ڕێگای نوێنەرایەتی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران نیشتەجێی ئەو وڵاتانە و دابینکردنی مافی پەنابەرایەتی لە ڕێگای ئەو ڕێکخراوە مافی مرۆڤیەوەیە بەڵام بە داخەوە لە ساڵانی دوایی دا ڕیکخراوی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان لە وڵاتی تورکیا هەموو ئیش و کار و چالاکیەکانی لەو وڵاتە داوەتە دەست ئیدارەی کۆچ و کۆچبەرانی وڵاتی تورکیا و ڕێژەیەکی زۆری پەنابەری نائۆمێد کردووە.

Iranian Refugee Turkey.jpg

Iranian Refugee in Turkey; photo; public domain by Kaveh Taheri


زۆرترین ئەو کەسانەی ناچار ئەبن وڵاتەکەیان بە جێبهێڵن بە ڕێگای نایاسایی سنوورەکان ئەبەزێنن و ڕوو ئەکەنە وڵاتانی دراوسێی وەکوو تورکیا پێشتر نوێنەرایەتی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان دوای پشکنین و دیمانەیەکی کورت مافی مانەوەی کۆرت خایەنی دەرئەکرد بۆ ئەو کەسانەی داوای پەناخوازیان پێشکەش ئەکرد و دواتر دوای چەندین قۆناغ چاوپێکەوتن لە ئەگەری وەرگرتنی ئەو کەسانە لە لایەن کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان مافی پەنابەرانی پێ دەبەخشرا و دۆسیەکەیان ئەچووە بەشێکی دیکە بۆ هەڵسەنگاندن و بەڕێکردنیان بۆ وڵاتی سێهەم و دابیکردنی ژیانێکی ئارام بۆ خۆیان وبنەماڵەکانیان.

داوبەدوای هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٦ زایینی ئه مریکا و هەڵبژاردنی دۆناڵد ترامپ بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتە کۆمەڵێکی زۆر بەربەست خرایە سەر ڕێگای پەنابەران و وەرگرتنی دۆسیەی پەنابەران لە لایەن ئەو وڵاتەوە هەڵپەسێردرا. وڵاتێک وەکوو ئه مریکا کە پێش هاتنە سەر کاری سەرۆک ترامپ هەموو ساڵێک ڕێژەی ١٠٠ تا ١١٠ هەزار پەنابەری لە هەموو پەنابەران تەنیا لە وڵاتی تورکیا ئەگواستەوە ئەم ڕێژەی بۆ ماوەیەکی زۆر هەتا ئاستی سفر ڕاگرت و دواتریش بە پێی کۆمەڵێک ڕێنوێنی نوێ و مەرجدار لە دوایین ئامارەکانی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان ئەو ڕێژەی بۆ ئێرانیەکان گەیاندووتە ٥٠٠ کەس و بۆ جەماوەری وڵاتیسوریا ٢٠ هەزار کەس کە بە نێسبەتی ڕێژەی پێشووتر زۆر کەمە و بەرچاو ناکەوێت. دوابەدوای وڵاتی ئه مریکا وڵاتانی کانادا و ئۆسترالیا کە ئەوانیش زۆر بە قایمکاری پەنابەریان ئەگواستەوە ڕێژەی وەرگرتنیان هێنایە ئاستێکی زۆر نزم کە بەرچاو نیە.

دوابەدوای ئەوەی ساڵی ٢٠١٥ وڵاتی تورکیا سنوورەکانی ئاوەڵا کرد جەکاوەرێکی زۆر لە دەروازەی ئەم وڵاتەوە خۆیان گەیاندە وڵاتانی ڕۆژئاوایی ئۆرۆپا و زۆرترین ڕێژەیان لە ئاڵمان و فەرانسە و بریتانیا گیرسانەوە و نیشتەجێبوون هەر بۆیە ئەم ساڵانی دواییە و پێشتریش وڵاتانی ئۆروپایی وەکوو بەشدار لە گواستنەوەی پەنابەر لە ڕێگای کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بەشداریان نەکردووە تەنیا لە چەن کەیسێکی تایبەت نەبێت. هەر بۆیە رێکخراوی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان لە نێوان سەرسووڕمان و ناباوەڕی ڕێکخراوە مافە مرۆڤیە جیهانیەکان بەشێکی زۆری چالاکییەکانی خۆی سپاردە دەس ئیدارەی کۆچ و کۆچبەرانی وڵاتی تورکیا و بەشێکی زۆر کەمی بەرپرسانی کۆمیساریا تەنیا وەکوو چاودێرێک لە وڵاتی تورکیا ماونەتەوە و خۆیان لە هەموو کێشە و بابەتەکان دوور ڕاگرتووە. دیارە لەم نێوانەدا بەرپرسان و چاودێرانی ئیدارەی کۆچ و کۆچبەران بە پێی کەم ئەزموونی و قۆرسایی باری ڕیژەی پەنابەران هەم خۆیان و هەم زۆرێک لە پەنابەرانیان تووشی کێشە کردووە و بوارێکی ترس و دڵەڕاوکی لە نێوان پەنابەرانی نیشتەجێی ئەو وڵاتە جێگر بووە.

بە پێی هەواڵێکی ناوەندی هەواڵنێری ئاناتۆلیا ماوەیەک پێش ئێستا تەرمی ٨ پەنابەر کە پێدەچێت زۆربەیان هاووڵاتی ئەفغانستان بن لە چیاکانی سنووری ئێران و تورکیا لە ژێر بەفری تواوەی زستانی ڕابردوو دوزراوەنەتەوە و لێکۆڵینەوە لە سەر ناو و کەسایەتی ئەو کەسانە هێشتا بەردەوامە.

Iranian Refugee in Turkey
وەک ئاماژەمان پێدا زۆربەی ئەو کەسانەی روو لە وڵاتی تورکیا ئەکەن بە شێوەی نایاسایی و لە ڕێگەی سنووری نێوان ئێران و تورکیا لە ڕێگا چیا و کوێستانە سەرکەشەکانی ئەو وڵاتە دێنە ناو خاکی وڵاتی تورکیا و خۆیان بە پۆلیس و بەرپرسانی ئیدارەی کۆچبەرانی ئەو وڵاتە دەکەن کە بە داخەوە لەم دواییانەدا لە لایەن پۆلیسی ئەو وڵاتەوە تووشی دەمارگرژی و زۆر جار بەندکران و سننورداش کردن هاتوون. بە پێی سەرچاوەیەکی ماڵپەڕی هانا لە نزیکی شاری وان لە سەر سنووری نێوان هەر دوو وڵاتانی تورکیا و ئێران کەمپێکی پەنابەری بە ناوی کۆرۆباش سازکراوە کە نزیک بە ٢٠٠٠ پەنابەری ئێرانی و ئەفغانی و پاکستانی لە خۆگرتووە کە هاوکات لە خراپترین باری مرۆڤی دا ژیان بە سەر دەبەن و زۆربەی ئەو کەسانە ماوەی چەن مانگە لەو کەمپەدا بەند کراون لێپرسینەوەیان بۆ نەکراوە لە سەر دۆسیەکانیان و هەروەها بە پێی ئاماژەی ماڵپەڕی ناوبراو ڕێژەیەکی ٤٠٠ کەسی لە پەناخوازانی ئەفغانی دەستیان داوەتە مانگرتن و ماوەیەکی زۆرە نان و ئاویان نەخواردووە بەڵام بە داخەوە تا ئێستا هیچ هەوڵێک نەدراوە بۆ باشبوونی بارودۆخیان لە لایەن بەرپرسانی ئەو کەمپەوە

لە لایەکی دیکەش دوابەدوای هاتنەسەرکاری لایەنی ڕاستگەرا و سەرکەوتنی ئێسکات مۆریسۆن لە وڵاتی ئۆسترالیا ڕەوشی پەنابەران و پەناخوازان لە وڵاتە چووەتە ڕەوتێکی نالەبار و مەترسیدارەوە و بە پێی سەرچاوەکان لە کەمپەکانی دووڕگەی مائووس و نائۆرۆ هەتا ئێستا ١٠ کەس دەستیان داوەتە خۆکۆژی و هەوڵی کۆشتنی خۆیانیان داوە بەڵام تا ئێستاش دەوڵەتی ئەو وڵاتە و ڕێکخراوە مافی مرۆڤیەکان هیچ هەوڵێکی بەرچاویان نەداوە.

بە پێی هەواڵێکی دیکەی هەواڵنێری ئاناتۆڵی لە سەرەتای ئەمساڵی زایینەیەوە ڕێژەیەکی بەرچاوی ٢٠هەزار هاووڵاتی ئەفغانی لە وڵاتی تورکیا دەرکراون و هاوکات ڕێژەی ٣٥٠ هەزار هاووڵاتی سوریا بە هۆی ئائارامبوونی وڵاتەکەیان گەڕاوەنەتەوە بۆ وڵاتی خۆیان. لەم نێوانەدا بەڵام بارودۆخی ئێرانیەکان زۆر ناڕوون و نادیارە ساڵی ٢٠١٤ هاووڵاتی ئێرانی سەید جەماڵ حۆسەینی سەرنووسەری ماڵپەڕی مافی مرۆڤی هێرانا لە کاتێک دا بە فەرمیی مافی پەنابەری لە لایەن کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان پێدرابوو لە ئێۆ ئاپارته مانەکەی لە شاری نەوشەهیر لە ناوەڕاستی وڵاتی تورکیا تێرۆر کرا و هەتا ئێستاش بکوژ یان بکوژانی دۆسیەکەی نەدۆزرانەوە و کەیسەکەی لە لایەن پۆلیسی تورکیاوە تا ئێستا داخراوە. ئەم ماوە دواییانەش هاووڵاتیانی ئێرانی بە گشتی و کوردانی رۆژهەڵات بە تایبەتی لە بارودۆخێکی زۆر نالەبار و ناڕوون ژیان بە سەر دەبەن لە وڵاتی تورکیا لە لایەک هەڕەشە بۆ سەر خۆیان و بنەماڵەکانیان لە لایەن هێزە ئەمنییتەکانی ئێران بەردەوامە و لە لایەکی دیکەش بە هۆی کێشە و ئاڵۆزی دەوڵەتی تورکیا لە گەڵ کوردانی نیشتەجێی وڵاتەکەی مەترسی بەدی دەکرێت. باری ئابووری و دابەزینی نرخی لیری تورکی لە بەرانبەر دۆلاری ئەمریکی و قەیرانەکان ژیانی پەنابەرانی بە تەواوەتی ئاڵۆز کردووە سەرەڕای ئەوانەش ناڕوونی چارەنووسیان و نەبوونی مافە سەرەتاییەکان بۆ پەنابەران و ئەگەری دەرکردنیان خەوی لە چاویان زڕاندووە و دۆخەکەی زۆرتر ئاڵۆز کردووە.

زۆربەی ئەو بوودجە و داهاتانەی لە لایەن یەکیەتی ئۆروپا و کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوە مرۆڤدۆستەکان بۆ کاروباری پەنابەران بەڕێدەکرێت سەرفی هەڵبژاردنەکانی یەک لە دوای یەکی دەوڵەتی تورکیا و ڕێکخستنی ئاوسانی ئابووری وڵاتی تورکیا دەکرێت و پەنابەران بە تایبەت پەنابەرانی ئێرانی لە کەمترین مافەکانی خۆیان بێ بەشن و لە لایەکی دیکەش مافی کارکردن تەنیا بە ڕێگای نایاسایی هەیە و پەنابەران ناچار لە دۆخێکی زۆر نالەباری دوور لە یاسا بنەڕەتیەکانی مرۆڤایەتی زیاتر لە ١٢ کاژێر و بە نیوەی مەعاشی ئاسایی لە کارگەکانی بیناسازی تاقەت پڕووکێن دا چالاکی و کار ئەکەن. ڕۆژنامەنووسان و چالاکانی مافی مرۆڤ زۆر بە هێواشی و بە دوور لە چاوی حکوومەت چالاکیەکانی خۆیان بەردەوام ئەکەن و زۆر جار ڕێگریان لێکراوە بۆ بەردەوامی چالاکیەکانیان.

هەر وەک لە سەرەتای نووسراوەکەدا باسمان لێکرد بەشێکی زۆری پەنابەران تەنیا کۆچبەری ئابوورین و بۆ گۆڕانکاری لە ژیان و گوزەرانی بارۆدۆخی ئێستایان ڕوویان کردووەتە وڵاتی تورکیا بە هیوای ئەوەی دوای چەن ماوەیەک ڕوو بکەنە وڵاتانی ئۆرووپایی و ئه مریکا و کانادا و وڵاتانی رۆژئاوا کە بە خراپتربوونی دۆخەکە و ڕاگرتنی چالاکیەکانی هەناردەکردنی پەنابەر لە ڕێگای کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتیەکگرتووەکان بۆ وڵاتی ئەمنی سێهەم زۆربەیان بڕیاری گەڕانەوە ئەدەن و بە پێی سەرچاوەکان ئەم ماوە دواییە ڕێژەیەکی بەرچاو لە پەنابەرانی ئێرانی پاشگەزبوونەوە و گەڕاونەتەوە کە ئەوەش بووەتە هۆی بێ متمانەیی بەرپرسانی ئیدارەکانی کۆچ و کۆچبەران لە وڵاتی تورکیا و بڕوا و متمانەیان بە پەنابەرانی ئێرانی زۆر لاواز بووە یان بە تەواوی نەماوە و ئەوەش دۆخەکەی چەن هێندە نالەبار و ئاڵۆزتر کردووە. زۆر جاریش مەسەلەی جیاوازی ئایینی و کێشەکانی وەکوو ئامرازێک بۆ وەرگرتنی مافی پەنابەرێتی کراوەتە داردەستێک لە لایەن کۆمەڵگای ئێرانیەوە و دواتر لە لێکۆڵینەوەکان دا نادروستی بابەتەکان دەرکەوتووە و ئاشکرا بووە کە خاوەن دۆسیەکان هیچ کێشە و گرفتێکیان نیە و تەنانەت بە ڕێگای یاسایی و بە پاسپۆرت لە وڵاتەکەیان دەرکەوتوون. هەموو ئەم گرفتانە و وەک ئاماژەم پێدا کەم ئەزموونی و بەرچاوتەنگی بەرپرسانی کۆچ و کۆچبەرانی وڵاتی تورکیا کارێکی وایان کردووە کە ئیش و کارەکان نەک بە کەمی زۆر جار هیچ نەچوونەتە پێشەوە و بارگرانی تەنیا لە شەر پەنابەران و بنەماڵەکانیان ماوەتەوە و دوای ساڵانێکی زۆری چاوەڕوانی و وەک ئاماژەمان پێدا زۆربەیان دوای وەرگرتنی مافی پەنابەری بە پێی پەیناننامەی ژێنێڤ هەموو ڕێسەکانیان لێ بووە بە خوری و چارەنووسیان ناڕوونە و هەرکات مەترسی پێشهاتەیەکی نوێ و چاوەڕوان نەکراو ئەکەن.

هه‌موو رۆژێ هه‌واڵی ده ست به سه ر كرانی كۆمه‌ڵێكی به‌رچاوی په‌نابه‌ر له‌ شاره‌كانی ئێزمیر، ئێسته‌مبووڵ، باڵكسیر، ئه‌نكه‌ره‌ و شاره‌كانی سه‌ر سنووری یوونان ده‌كه‌وێته‌ به‌ر چاوی بینه‌رانی میدیاكان و ماڵپه‌ڕه‌ هه‌واڵنێریه‌كان بۆ ده‌ربازكردنی ژیانی خۆیان و ماڵ و منداڵیان له‌ قه‌یرانی توركیه و گواستنه‌وه‌ به‌ره‌و وڵاتێكی رۆژئاوایی به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌موو گرفته‌كان رێكخراوه‌ مه‌ده‌نی و مافی مرۆڤیه‌كان و رێكخراوی كۆمیساریای باڵای نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ ساتێكیش هه‌ستیان نابزوێت و دڵیان به‌ ره‌حم نایه‌ت به‌ پێی سه‌رچاوه‌كان ته‌نیا ساڵی 2015 له‌ ڕه‌وتی كۆچی به‌ربڵاوی په‌نابه‌ران به‌ره‌و ئۆروپا زیاتر له‌ ده‌ هه‌زار منداڵ بێ سه‌ر و شوێن بوون و له‌ بنه‌ماڵه‌كانیان دابڕاون هه‌ر وه‌ها ئه‌م ماوه‌ به‌ هۆی داخرانی رێگا نایاساییه‌كانی نێوان ئێران و توركیه كومه‌ڵێكی دیكه‌ی په‌نابه‌ری ئێرانی، ئه‌فغانی و پاكستانی له‌ رێگا هه‌ورازه‌كان زۆر به‌ سه‌ختی و دوای ماندوو بوونێكی زۆر خۆیان ئه‌گه‌یه‌ننه‌ خاكی وڵاتی توركیا كه زۆربه‌یان له‌ شاره‌ سنوورییه‌كانی وه‌كوو وان و هه‌كاری له‌ لایه‌ن پۆلیسی وڵاتی توركیا دێنه‌ گرتن و بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ كه‌مپه‌ په‌نابه‌ره‌ییه‌كان ئه‌یانھێڵنه‌وه‌ له‌ خراپترین دۆخی ژیان و زۆر جار بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگ لێپرسینه‌وه‌یان لێ ناكرێت.

به‌ پێی هه‌واڵێكی دیكه‌ی ماڵپه‌ڕی هانا كه‌ زانیاری له‌ سه‌ر رةوشی په‌نابه‌ران ئه‌خاته‌ به‌ر چاوی بینه‌رانی له‌ ماوه‌ی چه‌ن مانگی ڕابردوو ڕۆژنامه‌وانێك و چالاكێكی مافی مرۆڤی به‌ ناوی حه‌مید ره‌زا ئه‌مینی ناسراو به‌ “ئاریۆ به‌رزه‌ن” له‌ هاتنه‌ ناو خاكی توركیا له‌ نزیكی شاری وان له‌ لایه‌ن پۆلیسی كۆچبه‌ری ئه‌و وڵاته‌وه‌ له‌ كه‌مپی كۆرۆباش به‌ندكرا ید ره‌زا یان  وه‌ و زیاتر له‌ ماوه‌ی سێ مانگه‌ هێشتا چاره‌نووسی ناوبراو نادیاره‌ و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی بنه‌ماڵه‌ی ناوبراو داوای یارمه‌تیان له‌ زۆربه‌ی رێكخراوه‌ مافی مرۆڤیه‌كان و هاوكات رێزدار جاوید ره‌حمان به‌رپرسی تایبه‌تی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ كاروباری ئێران كردووه‌ تا ئێستاش ناوبراو له‌ كه‌مپی ناوبراو به‌ندكراوه‌ و ئاكامی دیار نیه. زۆرن ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ی ساڵانێكی زۆره‌ ماڵ و نیشتمانی خۆیان به‌ جێهێشتووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ژیانێكی ئارام و بێ كیشه‌یان بێت به‌ڵام تا ئێستاش ئاكامی دۆسیه‌كانیان نادیاره‌ و منداڵه‌كانیان له‌ خراپترین دۆخی گۆنجاو و له‌ ڕه‌وشێكی ته‌واو نادیار دا باڵا ده‌كه‌ن. به‌ بێ ئه‌وه‌ی داهاتوو و دوارۆژیان دیار بێت.


ده توانن به .فۆرمه تى پى دى اف ئه م نوستراوه دابه زێنن.

amin-khawaleh_Refugees in Turkey_05012019


دیمانه یه ك له گه ڵ عه تا زه رده شتی به‌رپرسی جڤاتی زه‌رده‌شتیانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان

دیمانه یه ك له گه ڵ عه تا زه رده شتی به‌رپرسی جڤاتی زه‌رده‌شتیانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان

 ئاماده‌ كردنی دیمانه : ئه‌مین خه‌واله – رۆژنامه‌وان و هه‌واڵنێر

٣٠ ی مانگى ٤ ی ساڵی ٢٠١٩ ی زایینى

Amin Khawaleh

ئه‌مین خه‌واله‌ رۆژنامه‌نووس و هه‌واڵنێر

عه‌تا زه‌رده‌شتی : بنەماکانی ئایینی زەردەشتی  له‌ سه‌ر سێ بناغەی سه‌ره‌كی : بیرۆكه‌ی چاک، وتەی چاک و کرداری چاک پێك هاتووه‌، لە بەڕێوه‌بردنی ئەم سێ بناغه‌یە زەردەشتیه‌کان یەکتاپەره‌ستن و یەکتاپەره‌ستی بنەمای سەرەکی ئەم ئایینەیە.

عه‌تا ره‌حیمزاده‌ ناسراو به‌ عه‌تا زه‌رده‌شتی له‌ ساڵی ١٩٧٥ زایینی له‌ شاری سه‌قزی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی نیشتمانپه‌روه‌ر و كوردپه‌روه‌ر له‌ دایك بووه‌ له‌ سه‌ره‌تای ساڵی ١٩٩٨ زایینی رۆژهه‌ڵاتی كوردستانی به‌ جێهێشتووه‌ و بۆ پێشمه‌رگایه‌تی و خزمه‌ت به‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی رووی كردۆته‌ باشووری كوردستان و ماوه‌ی  ٢١ ساڵ پیشمه‌رگه‌ و ئەندامی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بووه‌ و وه‌كوو ئه‌ركێكی نیشتمانی خزمه‌تی به‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی كردووه‌. دوای دامه‌زرانی ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستان له‌ شاری سلێمانی بە‌ رێبه‌رایه‌تی كه‌سانێك وه‌كوو پیر لۆقمان و عەتا رحیمزادە په‌یوه‌ست ئه‌بێت به‌ ڕیزی زه‌رده‌شتیانی كوردستان و دێته‌ سه‌ر ئایینی باب و باپیرانی و دواتر له‌ ساڵی ٢٠١٥ زایینی ناوه‌ندی جڤاتی زه‌رده‌شتیانی رۆژهه‌ڵات پێك ئه‌هێنێت و به‌ هۆی جیاوازی بیركردنه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ ناوه‌ندی زه‌ردشتیانی كوردستان ئه‌و رێكخراوه‌ به‌ فه‌رمیی دائه‌مه‌زرێنێت و چالاكیه‌كانی وه‌كوو به‌رپرسی جڤاتی زه‌رده‌شتیانی رۆژهه‌ڵات ده‌س پێده‌كات و به‌رده‌وام ئه‌بێت.


پرسیاری ١-  وه‌كوو ده‌ست پێك كاك عه‌تا تكایه بفه‌رمووی هۆی پێك هێنانی ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستان له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرت و به‌ ڕای جه‌نابتان چه‌ بۆشاییه‌ك بوو به‌ هۆی گه‌شه‌كردنی ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستان ؟


عه‌تا ره‌حیمزاده‌

 وه‌ڵام :  لەسالی ٢٠١٣ دا کەسێک بە ناوی کاک لۆقمان  په‌یوه‌ندی پێوە گرتم  کە گوایە بابەتەکانی من ده‌بینێت و ده‌یانخوێنێتەوە و زۆری پێخۆشە کە پێکەوە کار بکه‌ین  ئەوە بوو دوای چه‌ند جار په‌یوه‌ندی گرتن  و تاوتوێکردنی ئایینی زەردەشتی باسیان له‌وه‌ كرد كه‌ کوردستان لە جه‌وێكی خنكێنه‌ری تەواو بەسەر ده‌بات چی بکه‌ین  دروست کردنی ناونده‌ندێكی زەردەشتیان لە کوردستان خەتەرێکی گه‌ورە بوو بۆ ئێمە  چونكه‌  نەمانده‌زانی کە ئایا خەڵک پێشوازیمان لێ ده‌کات یان نا؟ دوای ١٤٠٠ ساڵ وروژاندنی ئاوه‌ها بابەتێک بوێری ده‌ویست  به‌ڵام لە هەمان کاتدا پێویست بوو کە ئەم ناوندە درووست بێت، بە لەبەر چاوگرتنی ئاینێکی هێنراوە کە بە تەواوی ده‌ستی بەسەر کولتورو فه‌رهه‌نگ و مێژووی ئەم گەلە دا گرتبوو و لە رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست بە تەواوی سەرلێشێواوی سیاسی و جۆغرافیایی وکولتوری لە مابه‌ینی هەموو میللەتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین بەتایبەتی کوردستان داناوە  بۆیە  بە پێویستمان زانی ئێمە وه‌کوو نه‌ته‌وه‌ی کورد راپەڕینێکی ئایینی و کولتووریمان هەبێت بۆ ئەوه‌ی چی دیكه‌ لاوانمان لە مێژوو و کولتور و ئایینی خۆیان دوور نەکەونەوە و فه‌رهه‌نگ سازیه‌کی کوردی لە کوردستان پێک بهێنین  ئەوە بوو بە تەواوی مه‌ترسیكانیەوە کە بە تایبەت ده‌مانزانی حیزبە ئیسلامیه‌کان دژمان ڕاده‌وستن ده‌ستمان بەم کارە کرد و بە به‌شداری  زۆربەی نوسەران و کورد په‌روەران لە هەر چوار پارچەی کوردستان یەکەم کۆنفرانسمان  لە شاری سلیمانی گرت  و دوابەدوای ئەو کۆنفرانسە ناوه‌ندی زەردەشتیانمان پێک هێنا.  وه‌ک به‌شداری هەر چوارپارچەی کوردستان  ئێمەش وه‌ک رۆژهەلاتی کوردستان  ئەنجومەنی زەردەشتیانی رۆژهەلاتمان پێک هێنا لەژێر ناوی ناوه‌ندی زەردەشتیانی کوردستان  لە ئاستی کارکردن دا و پیوه‌ندی ناوه‌ندی زەردەشتیان لە گەل ده‌وروبەری و وڵاتان  بوو بە هۆی ئەوی کە ئێمە نەتوانین هه‌ندێك پیوه‌ندی قەبووڵ بکه‌ین  بۆ نموونە پیوه‌ندی لەگەڵ ئێران و پیوه‌ندی لە گەڵ هه‌ندێك لایه‌ن کە دژی جووڵانەوه‌ی کورد کاریان کردووە هەوڵێكی زۆرمان دا کە ئەو جۆرە پێوه‌ندیانە بێ كه‌ڵكن و هیچ سوودێکی بۆ کورد نیە به‌لام بە داخەوە  گوێ بیستمان نەبوون.  ٢ مانگ لە دروست بوونی ناوه‌ندی زەردەشتیان تێدەپەڕی کە چه‌ند کەسێک کە خەڵکی سلێمانی بوون بە ڕه‌سمی ڕایانگه‌یاند له‌ ناوندەكه‌مان جیا بوونەوە هۆکاره‌كه‌یان  بۆ ئەوە گێڕایەوە کە شەفافیت لە کارکانی ناوه‌ند نیە وبڕیارەکان  یەک لایه‌نه‌یه‌ و  لە ڕاستی دا ناڕوونی و هەرکەس بۆخۆی و تێکەڵاوی بە حیزب و بە حیزبیکردنی ناوه‌ندی زەردەشتیان  مه‌شروعیه‌تی لای ئێمەی رۆژهەلاتی نەما و بڕیارمان دا وه‌ک رۆژهەلاتییه‌ك سەربەخۆ  کاربکه‌ین  و ئێستا وه‌ک ئەنجۆمەنی زەردەشتیانی کوردستانی ئێران  کار ده‌که‌ین و بە بڕوای من بەم جۆرە سەرکەوتنمان زیاترە.

 پرسیاری ٢ – بنه‌ماكانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌ سه‌ر چیه‌ و جیاوازی ئایینی میترائیزم له‌ گه‌ڵ زه‌رده‌شت له‌ چی دا ئه‌بینن؟

 وه‌ڵام :  بنەماکانی ئایینی زەردەشتی  له‌ سه‌ر سێ بناغەی سه‌ره‌كی : بیرۆكه‌ی چاک، وتەی چاک و کرداری چاک پێك هاتووه‌، لە بەڕێوه‌بردنی ئەم سێ بناغه‌یە زەردەشتیه‌کان یەکتا پەرستن و یەکتاپەرستی بنەمای سەرەکی ئەم ئایینەیە. ئایینی میترایی و ئایینی خۆری دوو ئایینی بەهێز بوون لەم ناوچەیە واتە کوردستان کاریان کردوە. زەردەشت هات و کەڵکی لەم دوو ئایینە وەرگرت و لە سەرچاوە باشەکانیان  ئایینی مەزدایی و یەکتاپه‌رستی پێک هێنا، خۆریه‌کان یان خۆر په‌رستەکان خۆریان بە سەرچاوه‌ی بووژانەوی ژیان ده‌زانی بۆ نموونە کاتێک خۆر گه‌رمای خۆی ده‌نوێنێ هەموو گژو گیا لە خەوی زستانی هەڵده‌ستن و سرۆشت جوان ده‌کەن  لە هەمان کات دا میتراییه‌کان میترایان بە نوێنەری خۆر  دەزانی . زەردەشت هات ئاگری کرد  بە نوێنەری ئاهورامەزدا، زەردەشت هات بە جێگەی خۆر پرستی ئاهوورامه‌زدای بە خەڵک ناساند  کە ئاهوورامەزدا خۆی خوڵقێنەری خۆرە ومیترایشە. میتراییەکان میترایان بە نوێنەری مەخلوق و خۆر دزانی. زەردەشت ئەو ئەفسانە و خۆرافاتانه‌ی کە لەو دوو ئایینەدا بوو  لای برد و یەکتاپه‌ره‌ستی جێگر کرد. کە ئاهوورامەزدا خوڵقێنەری هەموو بوونەوەرەکان و سروشتە، ئایینی زەردەشتی تەواوکەری تەواوی ئایینە کوردیه‌کانە. لە فەلسەفەی ئایینی زەردەشتی ده‌بینین کە عەقڵ گەرایی و جەهان بینی و ڕاست بێژی قسەی یەکەم ده‌کات بۆیە ئەم ئایینە دوای ٣٧٥٧ ساڵ ئێستاكه‌یش ده‌توانین کەڵکی لێ وەربگرین بۆ کۆمەڵگا سازی و بەرەو پێش بردنی زانست و عیلم.

 پرسیاری  ٣ – وه‌كوو هه‌موو ئاگادارین زه‌رده‌شت له‌ ناوچه‌ی كوردنشینی میزۆپۆتامیا له‌ دایك بووه‌ و زمانی نووسینی ئه‌وێستاش هه‌ر زمانی كوردیه‌ به‌ڵام فارسه‌كان و پان ئێرانیسته‌كان ئه‌ڵێن زمانی نووسینی ئه‌وێستا زمانی په‌هله‌ویه‌ جه‌نابتان چۆن هه‌ڵسانگاندنی جیاوازیه‌كان ئه‌كه‌ن و ڕاتان له‌ سه‌ر بیر و بڕواكانی پان ئیرانیسته‌كان به‌ ڕیبه‌رایه‌تی كوڕی شای پێشووی ئێران چۆن ده‌رئه‌بڕن ؟

 وه‌ڵام : بەڵێ زۆر ڕاستە زەردەشت لە ناوچەی کوردستان لە ته‌ختی سوله‌یمان له‌ نێوان شاره‌كانی تیکاب و ورمێ  لەدایک بووە هیچ کەس ناتوانێت حاشا لە کورد بوونی زەردەشت بکات چون تەواوی به‌ڵگەنامه‌کان بە ئەوێستایشەوە دەرخەری ئەو ڕاستییه‌ن کە زەردەشت کوردە. لەو سەردەمانه‌دا  بابەتێک بەناوی نەتەوە وجوودی نەبووە، نەتەوە سازی یان دروست کردنی سنوور  زادەی سەدەی نۆزده‌هه‌مه‌ لە دایک بوونی دیموکراسی، کۆمۆنیستی، ناسیونالیستی، لێرەدا دەمەوێت  ئاماژە بەوە بکەم  کە زمانی  پاڵەیی  کە فارسەکان پێی دەڵین پەهلەوی هیچ په‌یوه‌ندیه‌کی بە فارسەوە نیە و لە بنەڕەتەوە کوردیە ئەوە وشەی پاڵەییه‌ کە کردوویانه‌ بە پەهڵەوی بۆ  مەرامی سیاسی خۆیان لە هەمان کات دا عەرەبەکانیش بە پالەیی ده‌ڵێن فەیلی، ئاترۆپاتێن یانی ئاگر و پایتخت کە ئێستا تورکەکان پێی دەڵێن ئازەربایجان لێرەدا بۆمان دەردەکەویت کە دراوسێکانی دەوروبەرمان بە هۆی نەبوونی میژوویان هاتوون لە بابەتەکانی کورد کەڵکیان وەرگرتووە. ئێستا بۆ ئەوه‌ی جوان وردبینەوە کە ئێمەی کورد خاوه‌نی ئەو مێژووه‌ین من چه‌ند وشه‌یه‌ک دەخەمە بەر باس بۆ ئەوه‌ی بزانن هیچ په‌یوه‌ندیه‌کی بە فارسەوە نیە : ئاگر، ئاور، ئایر، ئاتر. ئەم وشانە هەموویان یەک بنه‌ماڵه‌ن به‌ڵام بە زاراوە جیاوازه‌كانی کوردی. گاتاکان، وتەکان، گوتەکان. ئەمانه‌یش وشەی کوردین بە زاراوە جیاوازه‌کان. لێرەدا شتێک بەناوی گفتەکان نابینین تا بڵێین په‌یوه‌ندی بە فارسەوە هەیە بۆیە کتێبی گاتاکانی زەردەشت سه‌ڵمێنەری ئەوەیە کە کوردیە و زەردەشتیش کوردە. بە درێژایی مێژوو فارسەکان  کەڵکیان لە مێژووی کورد وەرگرتووە بۆ دەسەڵاتی خۆیان و تەواوی ئەو بابەتانه‌ی وه‌ک مێژوو ناوی دەبەن کە گوایە ئەوان خاوه‌نین دوورە لە ڕاستی، ئێمەی کورد قەوم نین  میللەتین، نه‌ته‌وه‌ین بۆیە مافی خۆمانە داوای مافی ڕەوای خۆمان بکه‌ین و نەمانهه‌وێت لە ژێر دەسه‌ڵاتی هیچ نەتەوه‌یه‌کی دیكه‌ دا ببین، بۆیە فارسەکان ده‌بێت ئەوە بزانن ئه‌گەر زمانی کوردیان لێ وه‌ربگیرێته‌وه‌ لاڵ دەبن، کوڕی شای ڕابردووی ئێران یان هەر کەسێکی دیكه ناتوانێت دژی مافی ئێمە بوه‌ستێتەوە یان  بیەوێت سەرۆکایەتی ئێمه‌ بکات، ئێستا ئەوان هاتوون بە ناوی زەردەشتیه‌ت بانگه‌واز بۆ خۆیان دەکەن، ئێمە دژی هیچ کەس نین به‌ڵام له‌ هه‌مان كات دا دژی ئەو کەسە یان ئه‌و کەسانه‌ین  ده‌یانەوێت بە ناوی زەردەشتیەتەوە ده‌سه‌ڵات بگرنە ده‌ست خۆیان چۆنكه‌ ئێمە باوه‌ڕمان بەوه‌یه‌ کە ئایین ده‌بێت لە سیاسەت جیاواز بێت.

Kurdistan Zoroastrianism revival in Kurdistan.jpg

 پرسیاری ٤ – له‌ ماوه‌ی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ چالاكیه‌تان له‌ ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستان هاتنه‌وه‌ سه‌ر ئایینی كۆنی زه‌رده‌شتی چۆن مه‌زه‌نده‌ ئه‌كه‌ن و به‌ ڕای ئێوه‌ چه‌نێك توانیوتانه‌ له‌ دڵی خه‌ڵكی كوردستان جێگای خۆتان بكه‌نه‌وه‌ ؟

 وه‌ڵام : من وه‌ک خۆم کاتێک هاتمە ناو ئەم پرۆژەوە باوه‌ڕم بەوە بوو کە میللەتێک هه‌تا نەبێتە خاوه‌نی  ئایین و کولتووری خۆی هیچ کات نە بە مافەکانی  ده‌گات نەك  ده‌بێتە دەولەت، بۆیە هەمیشە هەوڵم داوە وه‌ک تاکی خۆم ناسیۆنالیستێک بم. ته‌نها کار لە سەر کولتوور و ئایین وبابەتە کوردیەکان بکەم  بۆیە  ئەم رێگام هەڵبژارد،  لە سەرەتادا زۆر لە ژێر گوشار بووین لە لایه‌ن حیزبە ئیسلامییەکان، مەلاکان لە مزگەوت فتوای جۆراوجۆریان دەردەکرد تەنانەت  لە لایه‌ن توندڕەوانی سەلەفی هەڕەشەی کوشتنمان لێدەکرا  به‌ڵام بەسەر ئەو هەموو گۆشارو و سه‌ختیانه‌دا کۆڵمان نەدا بەردەوام بووین، داهاتێكی زۆر باشی بووە به‌ ڕاستی کوردستان بۆشاییه‌کی گەوره‌ی تێدا بوو  ئەویش ئایینی زەردەشتی بوو کە ئێمە دوای ١٤٠٠ ساڵ خنكاندنی زیندوومان کردەوە  ئێمە وه‌ک زەردەشتیانی رۆژهەڵات کاره‌کانمان کرد بە شێوازی ته‌شکیلاتی و توانیمان لە لوڕێستان، لەکستان، کرماشان، ئیلام  و سنە وپیرانشار و زۆربەی شارەکانی  رۆژهەڵاتی کوردستان نوینەرایه‌تی درووست بکه‌ین کە ئێستا لە هه‌موو  رۆژهەڵات ٢٤ نوێنەرایه‌تیمان هەیە    خەڵکێکی زۆر بەدەم بانگەوازەکانمانەوە هاتوون بە تایبەتی لاوان، بۆیە ده‌توانم بڵێم ئێمە لە تەواوی پارچەکانی دیكه‌ سەرکەوتووترین  و جه‌ماوه‌ری زیاتر هاتوونەتە ناو ریزه‌كانمانەوە و رۆژ له‌دوای رۆژ جه‌ماوه‌رێكی زیاتر په‌یوه‌ندیمان پێوە ده‌گرن و خۆمان چالاكیه‌كانمان بەسەرکەوتوو ده‌زانین.  به‌ڵگه‌م  بۆ سه‌ڵماندنی وته‌کانم ئەوەیە كه‌ زەردەشتیانی باشوری کوردستان لە کوردستانێکی ئازاد کاردەکەن و بۆدجە و داهاتی تایبەت به‌ خۆیان هەیە به‌ڵام  ئێمە هیچ بۆدجه‌یه‌كمان نیە و هیچ حکوومەتێک پاڵپشتیمان ناکات  هێشتا  بەو ئیمکاناتەی زەردەشتیانی باشوور هەیانە بەقەده‌ر ئێمە سەرکەوتوو نین،  ئەوە سه‌ڵمێنەری ئەویە کە خەڵکی رۆژهەڵات زیندوون و بیریان كراوه‌تره‌ بۆیە من شانازی بە تەواوی رۆژهەڵاتەوە دەکەم کە هەردەم پشتیوانی پاڵپشتی زانست و پێشکەوتن دەکەن، ئەنجومەنەکەمان ئاوارەیە  به‌ڵام بە هۆی  سەردەمیانە بیرکردنەوه‌ی خەڵکی رۆژهەڵات سەرکەوتووە و من وه‌ك خۆم داهاتوویه‌کی گه‌ش ده‌بینم بۆ رۆژهەڵات.

 پرسیاری  ٥ – له‌ كۆتایی دا بفه‌رموون بۆچی له‌ ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستان جیابوونه‌وه‌ و هۆكاره‌كانی چی بوون ؟ وهه‌روه‌ها ئاگادار بووین كه‌ له‌م دواییانه‌ دا ناوی ناوه‌نده‌كه‌تان گۆڕی بۆ ناوه‌ندی زه‌رده‌شتیانی كوردستانی ئێران بۆچوونتان له‌ سه‌ر ئه‌و گوڕینی نێوه‌ڕۆكه‌ چیه‌ و هۆكاری له‌ چی دا ئه‌بینن ؟

 وه‌ڵام : هەروەها کە لە یەکەم پرسیار باسی هه‌ندێك بابەتی سەرەتایی وه‌ك دروست بوونی ناوه‌ندی زەردەشتیانی کوردستانم کرد  لە گەل دامەرزاندنی ناوه‌ندی زەردەشتیان بڕیار وا بوو کە هەر چوارپارچەی کوردستان نوێنه‌ری خۆیان هەبێت لە ناوندی زەردەشتیان. ١- هەر  پارچه‌یه‌کی کوردستان نوێنەری خۆی کارەکانی ئەو به‌شە بکات. ٢- ناوه‌ندی زەردەشتیانی کوردستان  نابێت تێکەڵ بە حیزبایەتی بکرێت. ٣- په‌یوه‌ندیه‌کان دبێت ئاشكرایی تێدا بێت.  ٤-  په‌یوه‌ندیه‌کانی دەرەوە و ناوخۆ  ده‌بێت ئەنجۆمەنی باڵا کە پێکهاتەی هەر چوار پارچەی کوردستانە بڕیاری لەسەر بدات ئەم خاڵانە و زۆر خاڵی دیكه‌ش کەوتنە بەر باس و قەبووڵ کران دوای ماوه‌یەک کار کردن لە نیوان باشووریه‌کان ناکۆکی دروست بوو وچه‌ند کەسێکیان لێ جیابوەوە و چوونە ڕیزی ڕێكخراوێکی نوێ بە ناوی یه‌سنا  به‌ڵام چونكه حیزبایەتیان تێکەڵ کردبوو هەموو رۆژێک ناکۆکی دەکەوتە نێوانیان،  هەر چه‌ند ئێمە وه‌ک رۆژهەڵاتیه‌كان چه‌ندجارێک که‌وتینە نێوانیانه‌وە و قسەمان لە گەڵ کردن کە بڕیاری سه‌ره‌كی ئێمە ئەوە بوو كه‌ ناوه‌ند تێکەڵاو بە حیزبایەتی نەکرێت به‌ڵام بەداخەوە ئه‌وان گویێان نەدا و دوای ماوه‌ی ساڵێک ناوه‌نده‌كه‌یان پێک هاتبوو لە سێ حیزبی گۆڕان،  یەکیه‌تی و پەکەکە. لە ڕاستی دا لەوە خراپتر ئەوە بوو روژهەڵاتیه‌کان کە ده‌هاتن بۆ باشووری كوردستان و سەردانی ناوه‌ندیان دەکرد دوای گه‌ڕانه‌وه‌یان ئاگادار ده‌كراینه‌وە لەگەڵ رۆیشتنەوەیان بۆ رۆژهەلات ناوه‌ندی ئه‌منییه‌تی ئیتلاعات بانگی دەکردن  بۆیە ئەنجومەنی زەردەشتیانی رۆژهەلات بریاری دا کە چی دیكه‌ لە ژێر ناوی ناوه‌ندی زەردەشتیانی کوردستان  چالاكی نەکات و سەربەخۆیی خۆی ڕاگه‌یاند، لە ڕاستی دا ئێمە ئەو ناوه‌ندە  بە ناوه‌ندی چوارپارچه‌ی کوردستان نازانین و ڕه‌وایی نیە لای ئیمە بگرە لە رێگەی زەردەشتیت لایان داوە بۆ بەرژەوەندی تاکه‌كه‌سی یان حیزبێک کار دەکەن. گۆڕانكاری ناوی ئەنجۆمەنی زەردەشتیانی رۆژهەڵات بۆ ئەنجۆمەنی زەردەشتیانی کوردستانی ئێران، ئەوە بوو کە لە ئێستادا ئێمە وه‌ک زەردەشتیانی رۆژهەڵات پێویستمان بە کاری دیپلۆماسی و خۆ نزیک کردنەوە لە زەردەشتیانی جیهانە بۆیە  ئەگەر زەردەشتیانی رۆژهەلات خۆمان بناسێنین  نامانناسن چۆنكه دولەتێکی کوردستان له‌ ئێستادا بوونی نیە هه‌تا بزانن رۆژهەڵاتەکه‌ی کوێیە، بۆیە بۆ کاروباری رێكخراوه‌یی ئەو ناوەمان هەڵبژارد بە تێکڕای ده‌نگی ئەنجۆمەنه‌كه‌مان و پێمان وایە بەو ناوه‌وە سەرکەووتووتر ده‌بین، کاتێک ده‌بینین لە باشور هیچ حسابێک بۆ رۆژهەڵات ناکرێت تەنانەت لە بوودجەی دیاریکراویش لە لایه‌ن حکوومەتەوە ده‌بینین سێ حیزب داگیری کردووە  کاتێک ده‌بینین کاره‌کانی دەرەوی وڵاتیان بۆ باشوری کوردستانە لێرەدا ناوی ئەنجۆمەنی زەردەشتیان به‌ ته‌نیا خزمەت به‌ چه‌ند کەسێك لە باشوور ده‌کات بۆیە ناوی ئه‌نجۆمه‌نەکەمان گۆڕی کە ئەوان ئیتر نەتوانن بەناوی ئێمەوە کاربکەن.

ده قى ئه م نوستراوه ده توانن به فۆرمه تى پى دى اف له لینكى خۆاره وه دابه زێنن:

An Interview with Aatta Rahimzadeh_Zoroastrianism revival in Kurdistan

%d bloggers like this: